208
كيفيت دفن
ابن كثير مىگويد به هنگام دفن ابراهيم، اميرمؤمنان(ع) وارد قبر شد و كف قبر را آماده و جسد را دفن نمود.
«فَدَخل علّي في قبره حتى سوى عليه و دفنه». 1
ولى به نقل ديگرى كه در طبقات و استيعاب آمده است، فضل بن عباس و اسامة بن زيد با هم وارد قبر شدهاند: «قيل انّ الفضل بن عباس غسل ابراهيم و دخل في قبره هو و اسامة بن زيد». 2
به نظر مىرسد هر دو مطلب درست باشد كه در مرحله اول فضل بن عباس با همكارى اسامه و در مرحله آخر اميرمؤمنان(ع) شخصاً در آماده سازى قبر و دفن جسد ابراهيم اقدام نمودهاند. و نقل ابن كثير مؤيد مطلبى است كه در بعضى از منابع شيعه نقل شده كه رسول خدا(ص) به امير مؤمنان(ع) دستور داده است صورت ابراهيم را او به خاك بگذارد.
گريه رسول خدا(ص) و مسلمانان در كنار قبر
در تاريخ ابن كثير در ضمن بيان مراسم دفن ابراهيم از سومين گريه رسول خدا(ص) سخن به ميان آمده است كه در اين مرحله، حزن و اندوه و گريه آن بزرگوار موجب اندوه شديد مسلمانان شركت كننده در مراسم دفن گرديده و در كنار قبر با صداى بلند گريه نمودهاند و آن حضرت مجدداً فرموده است: «چشممان گريان و قلبمان محزون ولى چيزىكه موجب خشم خداست بر زبان نمىآوريم و اينك اى ابراهيم در فراقت شديداً محزون هستيم» (بكى رسولالله و بكى المسلمون حوله حتى ارتفع الصوت ثم قال تدمع العين و يحزن القلب و لانقول ما يغضب الرب و انّا عليك يا ابراهيم لمحزونون). 3
عبدالرّحمان حسان بن ثابت هم نقل مىكند كه مادرم سيرين (خواهر ماريه) مىگفت به هنگام دفن ابراهيم من در كنار قبر بودم و گريه مىكردم و كسى هم از گريه من ممانعت نمىنمود: (و انا ابكي عنده قبره و لاينهاني احد). 4