43القصه، مقصود عمارات ظاهرى و بناها و مواضع متبركه آن است. و اما مكه معظّمه «زاد الله شرفا» در عرض بيست و يك درجه، سى و سه دقيقه شمالى و در طول چهل درجه، ده دقيقه شرقى؛ و جمعيت مكه معظمه در اين سنوات، تقريباً چهل هزار نفر مىباشد؛ و اصل مكه و خانهها، به درازى تنگه و فاصله كوه ابوقبيس و جبل دگر واقع شده و به همين واسطه از سيلاب ايمن نيست؛ چنانكه يك وقتى سيل آمد، سبب خرابى بيت مبارك شد و بعد در وادى عشر كزفر كه ميان جبل نور و شهر مكه معظمه است، سلطان سليمان عثمانى، سدى عظيم ساخته كه آب سيل را [14 پ] از مكه بر گردانيده است و طول آن سد، تقريباً پانصد، ششصد زرع مىشود.
اما بناى مسجدالحرام و خانه كعبه فىالجمله اين است. مسجدالحرام را بنىاميه بزرگ كردهاند؛ و تعميرات مسجدالحرام از خلفاى عباسى و از سلاطين عثمانى و چراكسه مصر مىباشد و اسم آنها به سنگ كنده در ميان خانه و اطراف خانه نصب كردهاند. از چراكسه مصر، اول ملكالاشرف در سنۀ هشتصد و بيست و شش (826) تعمير نموده؛ ملك الاشرف اينال ناصرى در سنۀ هشتصد و پنجاه و هشت (858) به تجديد آنجا اقدام نموده و خادمالحرمين، قايتباى، در سنۀ هشتصد و هشتاد و چهار (884) تعمير كرده است؛ ملكالكامل قانصوه غورى در سنۀ نهصد و پانزده (915) تعمير نموده، قانصوه آخر سلاطين [15 ر] چراكسه مصر مىباشد.
سلطان محمدخان عثمانى هم بعد، تعميرات نموده و در اين