138همه چيز است». (رعد: 16)
در اين آيه، خداوند خالق هر چيزى دانسته شده، و بىشك فعل انسان نيز چيزى (شيئ) است. پس لازم مىآيد كه خالق آن خدا باشد. 1
- هَلْ مِنْ خٰالِقٍ غَيْرُ اللّٰهِ (فاطر:3)
آيا آفرينندهاى جز خدا هست.
- ذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمْ خٰالِقُ كُلِّ شَيْءٍ (غافر: 62)
اين است خداوند، پروردگار شما كه آفريننده همه چيز است.
اشاعره به اين دسته از آيات، اينگونه استدلال كردهاند كه اين آيات، حاكى از آناند كه خلقت الهى عمومى است و هر چيزى را كه بهرهاى از وجود داشته باشد، در برمىگيرد و خلاصه، هيچ موجودى نيست، مگر آنكه به صنع او وجود يافته است و اين امر، شامل افعال انسان نيز مىشود. در واقع اين آيات، بيانگر خالقيت انحصارى خداوند درباره هر چيزى از جمله افعال انسان است. 2
استناد به اين آيات براى اثبات جبر محل بحث است و چند اشكال دارد:
اشكال اول: علاوه بر ضرورت توجه به شأن نزول اين آيات، بايد دقت داشت كه پذيرش بى چون و چراى ظاهر اين آيات، برخلاف قضاوت وجدان و داورى خرد است.
اشكال دوم: اين آيات، بيشتر درصدد اثبات خالقيت خداوند و نفى