40معناى خاص آنها در مورد خداوند چيست؟ 1
مسلمانان از صدر اسلام تاكنون در اينباره ديدگاههاى مختلفى ابراز داشتهاند؛ برخى به افراط گراييدهاند و برخى به تفريط و برخى نيز جانب حد وسط را رعايت كردهاند.
در اين فصل به اختصار، به نقد و بررسى اهم ديدگاهها مىپردازيم.
ديدگاه تفويض (قائلان، معنا و لوازم)
در صدر اسلام گروهى از مسلمانان بر آن شدند كه معانى صفات خبرىاى كه در قرآن و روايات آمده را به خدا واگذار نموده و خود در اين خصوص هيچ اظهار نظرى نكنند. آنان با اتخاذ اين مسلك، از يك سو لوازم تشبيه را از ساحت قدس ربوبى نفى مىكردند (قائل به تنزيه مىشدند)، اما از سوى ديگر از بحث درباره اصل مراد اسما و صفات در آيات سكوت مىكردند. 2
گفتنى است مقصود از تفويض سلف در صفات خبرى - چنانكه در ادامه خواهد آمد - همين معناست؛ نه آنچه وهابيت ادعا مىكند كه سلف، معانى صفات خبرى را اثبات مىكردند و كيفيت و چگونگى آن را به خدا تفويض مىنمودند. 3
1. طرفداران تفويض صفات
شخصيتهاى برجسته و معروفى را در جهان اسلام مىتوان نام برد كه از ترس ورود به تشبيه و تجسيم، توقف و تفويض را برگزيده و عملاً راه شناخت صفات و اسماى الهى را به روى خود و ديگران مسدود كردند. در اينجا تنها به برخى از شخصيتهاى معروف اشاره مىكنيم: