102
استعمارگرى غرب و امت اسلامى
در متون سياسى معاصر، يكى از عوامل تحولات فكرى و اجتماعى دو سده اخير جوامع مسلمان و همچنين بيدارى اسلامى را روبهرو شدن مسلمانان با فرهنگ و تمدن جديد غربى و پى بردن آنان به عمق عقبماندگى خود در برخى زمينهها در برابر غرب دانستهاند. درواقع اين پديده واكنشِ دينى انديشمندان جوامع مسلمان در برخورد با فرهنگ و تمدن غربى است. به اين ترتيب تحولات مربوط به بيدارى اسلامى از اوايل سده 13 ق./ 19 م. با كوشش براى سازگار كردن اسلام با تمدن جديد آغاز شد. 1
مسلمانان پس از مواجهه با تمدن غرب و ضعف تمدنى خود در مقابل آن، ياد روزهاى عزت و اقتدار خود در قرنهاى پيش افتادند و عزمشان را براى دستيابى به آن دوران جزم كردند؛ به اين ترتيب مواجهه مسلمانان با غرب، آنها را از خواب غفلت بيدار كرد. 2 جستارهاى تاريخى نشان داده است كه حضور قدرتهاى استعمارى شرق و غرب در جهان اسلام با گسترش و نوع حركتها و جنبشهاى اسلامى رابطه مثبت دارد. 3
جنبه فرهنگى و نوين حضور استعمار در كشورهاى اسلامى نيز از ابعاد و جهات اجتماعى تقابل امت اسلامى و غرب حكايت دارد؛ به طورى كه بسيارى از انديشمندان، تحولات اخير خاور ميانه و شمال آفريقا را شورش بر مدرنيته وارداتى قلمداد كرده،