148و از آب‌وهواى ملايم‌ترى برخوردار بود. 1 آنچه در شهرهاى مسير قم - قصرشيرين خودنمايى مى‌كرد، گنبد امام‌زاده‌ها بود و نشان مى‌داد چگونه دين جديد اسلام، جانشين كيش باستانى زرتشتى شده است. مناره‌هاى مسجد جامع شهر نيز بر اين حقيقت گواه بوده و هست كه شيوه پرستش جديدى جاى شيوه قديم را گرفته است.
جكسن با ديدن شهر باستانى همدان بزرگى آن را اين‌گونه بيان مى‌كند:
... و همچنان كه از ميان كوچه‌هاى شلوغ شهر كه لبريز از جنبش حيات و فعاليت و مترصد علائق زمان حال بود، مى‌گذشتم، اين انديشه خودبه‌خود به مغزم راه يافت كه همدان با وجود آنكه سه هزار سال از عمرش گذشته است، هنوز هم به‌ظاهر و هم به‌روح جوان است؛ هرچند از عظمت و شكوهى كه زمانى آن را مايه افتخار كشور ماد مى‌كرد، در آن اثرى نيست.
كجاست آن فرزانه، موى در خردمندى سپيده كرده
كه اين معما را بر ما بگشايد
پرستشگاه‌ها از بن ويران گشته‌اند
وقوم پيروز، شكسته شده است
اما در ميان شهر كهنسال
وبر گرد ديوارهاى همدان
شادى و عشق زنان و مردان موج مى‌زند. 2