220
وجوه جمع روايات مثبته و روايات نافيه كفاره در كلمات فقها
1. تقييد وجوب بيتوته در منا، به بيتوته در نيمى از شب، يا به صورت عدم اشتغال به عبادت در مكه، وحمل روايتهاى مطلق نافى كفاره بر روايات مقيد نافى كفاره به شرط اشتغال به عبادت در مكه؛
أعلامى چون شيخ طوسى 1، علامه حلى (با ذكر نظر شيخ بدون درج حاشيهاى بر آن)، 2 سيد عاملى صاحب «مدارك» 3، مرحوم بحرانى در «حدائق» 4 و مرحوم طباطبايى در «رياض» 5 اين جمع را مطرح كرده و پذيرفتهاند؛ البته برخى به عنوان تنها جمع، و برخى به عنوان يكى از وجوه جمع.
اشكال: برخى ديگر از فقها بر اين جمع اشكال كردهاند و آن را بعيد و ناسازگار با تعبيرهاى «اساء» و«فاتته» در روايت عيص دانستهاند؛ زيرا كسى كه نيمى از شب را به عبادت در مكه گذرانده، مبيت در آن از او فوت نشده است و اسائهاى انجام نداده و براى شخصى كه به عبادت در مكه مشغول بوده، نيز بهكار رفتن تعبير «اساء» (بدكارى) عجيب است. 6
جواب اشكال: تعبير «اساء» به معناى ترك اولى هم قابل حمل است و مانعى نيست كه از باب وظيفه اولى و اصلى مبيت در منا در تمام شب را اولى و راجح بدانيم و جايگزين كردن آن را با عبادت در منا يا اكتفا به بيتوته در نيمى از شب را، «اسائه» به معناى ترك اولى بدانيم؛ چراكه معناى اصلى سوء شامل هر بدى و زشتى، و اسائه به