153نقد اشكال: با توجه به قوت سببيت حجاج در تحقق اين تبذير، نمىتوان گفت آنان در قبال تبذير مسئول نيستند. درست است كه تلف شدن گوشتهاى قربانى، فعل حاجى نيست، اما اگر شخصى بداند فعل مباح او در شرايط خاص ملازم و مستلزم يك محرم قطعى است، آيا نسبت به اين محرم هيچ مسئوليتى ندارد؟ عرفاً در مورد سبب اقوى، سبب را مسئول مىدانند.
4. در حجةالوداع كه قربانىهاى متعددى كشته شد، يقيناً تعداد بسيارى قربانى تلف شد و پيامبر اكرم(ص) با وجود اينكه در مقام بيان بودند و قربانىهاى متعددى را قربانى كردند، نسبت به تلف شدن گوشت قربانى نهىاى نكردند و به اطعام آن فرمان ندادند. 1
نقد اشكال: با توجه به رواياتى كه اين ماجرا را گزارش داده، نياز به گوشت قربانى آنقدر شديد بود كه پيامبر اكرم(ص) حتى پوستها و جُلها و افسارها و آويزهاى قربانى هايشان را نيز صدقه دادند. 2
روايتهاى متعددى نيز شاهدى بر اين امر است كه پيامبر اكرم(ص) به خاطر نياز به گوشت قربانى از بيرون بردن گوشتها از منا نهى مىفرمود؛از جمله آن روايتها:
-بِإِسْنَادِهِ (محمد بن الحسن) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أَبِيعُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِالله(ع) وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الحُسَيْنِ وَ عَلِيِّ بْنِ السِّنْدِيِّ وَ الْعَبَّاسِ كُلِّهِمْ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ(ع) مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع) وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ(ع) قَالا: «نَهَانَا رَسُولُ الله(ص) عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ بَعْدَ ثَلَاثٍ ثُمَّ أَذِنَ فِيهَا وَ قَالَ كُلُوا مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ بَعْدَ ثَلَاثٍ وَ ادَّخِرُوا». 3
امام صادق(ع) فرمود: «پيامبر اكرم(ص) از استفاده و ذخيره گوشت قربانىها نهى