207
ابعاد تمدنى حج
ابعاد تمدنى حج را از دو منظر مىتوان بررسى كرد: از يك منظر با نگاهى كلان، به تماميت حج به جايگاه و كاركرد حج ابراهيمى در تمدن اسلامى توجه مىشود و از منظر ديگر با الهامگيرى از مناسك حج، به كاركردهاى اين مناسك الهى، در تحقق و مهندسى تمدن اسلامى توجه مىشود. در اين بخش براى جلوگيرى از اطاله كلام فقط رويكرد اول را بررسى مىكنيم.
در اين رويكرد حج در چهار حوزه تمدنى، نقشآفرين است؛ نقش اصلى حج در شكلگيرى تمايلات تمدنى و نقش فرعى آن در شكلگيرى انديشهها، هويت و فرهنگ تمدنى و نقش تبعى آن در شكلگيرى محصولات و سبك زندگى است.
1. نقش حج در شكلگيرى تمايلات تمدنى
از كاركردهاى محورى و مهم حج، شكلدهى تمايلات مؤمنانه و ايجاد همدلى امت اسلامى در جايگاه پايگاه اساسى شكلگيرى تمدن اسلامى است.
تمايلات، عاطفهها و احساسات، از اركان مهم يك جامعه و تمدن بشرى است كه در حيات اجتماعى خود بدان پايبند هستند. هر جامعهاى متناسب با حس زيباشناسى خود، گاه به مسائلى علاقه روحى و كشش درونى پيدا مىكند و گاه از موضوع و مطالب ديگرى متنفر است؛ همين تمايلات با تعامل با انديشههاست كه مبدأ ابراز رفتارها و موضعگيرى مىشود.
بر اين اساس كاركرد حج در شكلگيرى تمايلات الهى مشخص مىشود؛ تمايلاتى كه زيرساخت تمدن اسلامى است. در حج ابراهيمى، بخشى از مسلمانان جهان از اقوام و ملل مختلف و با رنگها و نژادهاى گوناگون، با شور و اشتياق به سوى مركز عرفان و عشق، مكه مكرمه حركت مىكنند و با فراموش كردن همه تفاوتها و اختلافهاى