149اول، دين اسلام و در درجه دوم، زبان عربى در مقام دو مؤلفه اصلى، سبب مىشود مسلمانان، وابستگى به امتى واحد را احساس كنند. جهان عرب، نمونه كامل و بارز تأثير اسلام در ايجاد انسجام اجتماعى در سطح كلان و چشمانداز امت اسلامى است. 1
هرچند عواملى مانند تجزيه كشورهاى اسلامى و كشف نفت كه رابطه دولتهاى اسلامى با مردم و همچنين ساير كشورهاى اسلامى را تحت تاثير قرار داد 2، سبب شد، امت اسلامى در قرن اخير با چالش مواجه شود، اما امروزه اسلامگرايى، بزرگترين چالش پيش روى برداشت سكولار، تاريخى و اروپامحور از روابط بينالملل است و مفهوم امت اسلامى كه خود از نشانههاى اسلام سياسى در سطح بينالملل است، نمونهاى از اجتماع پساوستفاليايى است كه جوامع اسلامى را حول ارزشهاى مشترك جمع مىكند. 3 به نظر مىرسد تعبير پروفسور اچ زيگمن صحيح باشد كه مىگويد: «در قلب دكترين سياسى اسلام، امت و جامعه اسلامى جاى دارد» 4 نه دولت و حكومت.
حج از ظرفيتهاى درونى اسلام براى تقويت امت اسلامى است. حج هرساله بر اساس الزامى فقهى و مناسكى، مسلمانانى را از سرزمينهاى اسلامى در زمان و مكان مشخص، گرد هم جمع مىكند. به اين ترتيب مىتوان گفت حج، مكانيسمى است دروندينى و ذاتى در اسلام براى تقويت ايده امت اسلامى، بر اساس تقويت هويت دينى فراتر از مرزها و تشخصهاى ملى و فرهنگى.