141به نظر مىرسد اين فرصتهاى اقتصادى حج، زمينه بسيار مناسبى براى وحدت مسلمانان باشد؛ چنانكه اتحاديه اروپا كه بر مدار همكارى اقتصادى شكل گرفت، در ادامه به تعاملات سياسى و فرهنگى و ايجاد نوعى هويت فراملى منجر شده است.
كشورهاى اسلامى به دليل وجود نظامهاى سياسى گسترده و يكپارچه در قرون گذشته، از پيشينه تاريخى و فرهنگى مشتركى برخوردارند. افزون بر اين، دين مشترك، قدرت بسيارى در ايجاد اتحاد و همگرايى بين كشورهاى اسلامى ايجاد كرده است.
از نظر اقتصادى نيز وجوه مشترك در اين كشورها زياد است. بيشتر اين كشورها، نفتخيز، توليدكننده نفت و داراى نيروى كار فراوان هستند و از نظر جغرافيايى نيز بيشتر اين كشورها در آسيا و بهويژه منطقه خاورميانه قرار دارند كه به صورت نسبى، از مزيت نزديكى مسافت برخوردارند كه هزينه داد و ستدهاى اقتصادى را كاهش مىدهد.
حج ظرفيت بالايى براى تقويت اين عوامل، در راستاى تعامل اقتصادى در سطح بينالملل اسلامى دارد. به اين ترتيب حج به لحاظ ظرفيتهاى بالاى معنوى و فرهنگى خود در ايجاد اتحاد و وحدت مسلمانان، ابزار بسيار مناسبى براى تحقق همگرايى اقتصادى است. 1
در راستاى تأسيس بازارهاى بزرگ يا به تعبيرى بازار مشترك، تاريخ نشان مىدهد كه همبستگى و همگرايى سياسى و اقتصادى، لازم و ملزوم يكديگرند و هر كدام، شرط وجود ديگرى است. در حقيقت حصول همبستگى سياسى، بهتنهايى و بدون برنامههاى منظم اقتصادى عملى نيست و برنامههاى اقتصادى در صورتى شكل واقعى به خود مىگيرند كه دولتها براى تحقق آن، اقدامات سياسى انجام دهند. 2 از اين رو ناهمگونى