136حفظ همبستگى را ايفا مىكند. 1 همه عوامل همبستگى و كاركردهاى آن در حج، در قالب مناسك، خود را نشان مىدهد؛ زيرا مسلمانان در حج، اعمال دينى يكسانى را در زمان و مكان مشترك، به صورت دستهجمعى انجام مىدهند. بر اين اساس در همه اديان، تشكيل انجمن اخوت براى رسيدن به آرمان مذهبى و اجتماعى متدينان رواج دارد؛ اين حركت براى همبستگى پيروان، جهت اعتراض به وضع موجود و وصول به آرزوى مشترك و تجديد و تشديد اعمال دينى بنيادى است. 2
تنظيمكنندگى روابط براى خير همگان و برانگيزانندگى احساس مشترك و وحدت اجتماعى، از كاركردهاى اجتماعى مناسك دينى است كه تأثير مناسك حج را در تقويت وحدت اسلامى نشان مىدهد. از اين روى گناه (كنش برهمزننده روابط داخلى گروه و مناسك) عامل حفظ وحدت اجتماعى و احساس مشترك محسوب مىشود. 3 مناسك و مواقف حج، از اين جهت بيشترين تأثير را در ايجاد وحدت اجتماعى و تنظيم روابط مسلمانان و كشورهاى اسلامى، براى تأمين خير عمومى آنها خواهد داشت.
جمعى بودن مناسك حج، از جهت ديگر نيز در تقويت وحدت اسلامى مؤثر است. مناسك حج از منظر جامعهشناختى جمعى است و نه اجتماعى؛ يعنى مناسك حج به اين شكل نيست كه با مساعى يكديگر و زنجيرهوار انجام شود؛ به طورى كه اگر كسى حاضر به تقبل بخشى از آن نشود، مسئوليت خود را به درستى انجام ندهد و فعاليتهاى ديگران را مخدوش يا مختل سازد؛ بلكه همه بايد به صورت فردى، مناسك حج را همراه با ديگران و در يك زمان و مكان مشخص و البته به شكل يكسان انجام دهند.