113
دو - رفع موانع
مشكلات سياسى، نهادى، جغرافيايى و اقتصادى، در بسيارى از كشورهاى مسلمان، ايجاد بازار مشترك اسلامى را غير ممكن كرده است. كاركردهاى فرهنگى و اجتماعى حج، زمينه مناسبى براى رفع اين موانع است. در ادامه، موانع را بهطور خلاصه بررسى و كاركرد حج را براى رفع آن ذكر مىكنيم:
اول - موانع سياسى: مقصود از دلايل سياسى، ناكامىهاى همكارى منطقهاى اسلامى، توجه به بافت حكومتى و نفوذ استعمار سياسى در جوامع اسلامى است كه سبب ايجاد بافت حكومتى وابسته، عدم اعتماد بين ملتها و عاملان اقتصادى منطقه و همچنين آثار فرهنگى وابستگى سياسى در روحيات مردم (عدم اعتماد به نفس، اعتماد كاذب به اقتصاد جهانى، تنبلى و مصرفگرايى غير عقلانى) مىشود. 1
دوم - موانع اجتماعى - فرهنگى: در ميان كشورهاى اسلامى، با وجود اينكه اشتراك در دين، سبب همسانى و همشكلى فرهنگى و حقوقى شده و زمينه اعتقادى و فكرى را براى همگرايى فراهم آورده است، اما وجود اقوام مختلف با زبانهاى متفاوت و شاخصههاى مذهبى متعدد را نبايد از نظر دور داشت. اختلافات ناشى از نبود اين انسجام اجتماعى، مانع از وفاق جمعى در سطح بينالملل اسلامى، براى مشاركت اجتماعى و اقتصادى مىشود و آثار ذيل را به دنبال دارد: مصرفزدگى غربى، ضعف استقلال و ابتكار، نبود خودباورى و احساس ضعف در مقابل اقتصاد جهانى، وابستگى كاذب به درآمدهاى خدماتى در مقابل درآمدهاى توليدى. 2
علاوه بر اين، روحيه ناسيوناليستى در برخى كشورهاى اسلامى در كنار مشكلات