340

بناى صفويه

ساخت بناى كنونى ضريح مطهر امام على(ع) به دهه پنجم و ششم قرن يازدهم هجرى برمى‌گردد. هر چند از ساخت اين بنا، زمانى نگذشته است، ولى همچنان اختلافى جزئى در نخستين كسى كه آن را آغاز نموده است، وجود دارد. سيد محسن امين، در كتاب «اعيان الشيعة»، مى‌گويد:

ميان نجفى‌ها مشهور است كه اين بنا، متعلق به شاه عباس اول صفوى است و كسى كه به مهندسى و نظارت بر ساخت آن اقدام كرده است، معمار مشهور، شيخ بهايى است كه رنگ گنبد آن را تغيير داد و آن را سبزرنگ كرد؛ بعد از آنكه سفيدرنگ بود. ¹

گويا سيد محسن امين اين نظريه را قبول نكرده است؛ چراكه مؤلف كتاب «نزهة اهل‌الحرمين»، از مؤلف كتاب «البحر المحيط»، نقل كرده است كه آغاز بناى آن در سال 1047 ه .ق/ 1637م، به دستور شاه عباس صفوى انجام گرفته است. كار بناى آن تا زمان وفات شاه صفى در سال 1052 ه .ق/ 1642م، ادامه داشته است. آن‌گاه شاه عباس دوم، آن بنا را تكميل كرد. ازاين‌رو بناى آن به شاه عباس نسبت داده شد. سيد محسن امين، مطلب خود را در اين‌باره، اين‌گونه به پايان مى‌رساند:

ضريح مقدس امام على(ع)، در زمان شاه عباس اول بازسازى شد كه به مدت 72 سال متوالى حكومت كرد. پس از آن، اشكالى به وجود آمد كه مستلزم بازسازى اين مكان مقدس در زمان نوه او، شاه صفى گرديد و او، صحن را توسعه داد و قسمت‌هايى را به آن اضافه كرد.

ظاهراً شاه عباس اول، بناى موجود آن زمان را ترميم كرده است. اما اين ترميم، باعث نشده است كه آن بنا به شكل كنونى‌اش در بيايد؛ چراكه آن ترميم، مربوط به بنايى بوده است كه در آن روزگار وجود داشته است. ²