133
يك - طريق صدوق در فقيه و بررسى آن
طريق ايشان در فقيه چنين است: «وما كان فيه عن محمد بن يحيى الخثعمي فقد رويته عن أبي عن سعد بن عبدالله عن محمّد بن عيسى عن زكريا المؤمن عن محمد بن يحيى الخثعمي». 1
وثاقت سعد و محمد بن عيسى قبلاً بيان شد؛ ولى زكرياى مؤمن نهتنها توثيق نشده، بلكه واقفى بوده و با تعابيرى چون «مختلط الامر فى حديثه» 2، از وى ياد شده است. بنابراين، اين طريق ضعيف است. البته اگر اثبات شود كه راويان صدر سند در فقيه، صاحب كتاب مشهور بودهاند، ضعف طريق مضر نخواهد بود؛ چون شهرت كتاب، ما را از طريق بىنياز مىسازد، ولى به نظر مىرسد اثبات چنين مطلبى كار آسانى نيست.
دو- طريق صدوق در امالى و بررسى آن
شيخ صدوق در امالى، اين روايت را با سند متفاوتى نقل كرده است: «حَدَّثَنَا محمد بْنُ الْحَسَنِ(رحمه الله) قَالَ: حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ محمد بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ محمد بْنِ يَحْيَى الْخَثْعَمِي...». 3
محمد بن حسن بن وليد، حسين بن سعيد و ابن ابىعمير وثاقت و جلالتشان واضح است.
در اين طريق، تنها حسين بن حسن بن ابان توثيق صريح ندارد و نيازمند بررسى بيشتر است. وى توثيق صريح ندارد؛ ولى درعينحال وجوهى از توثيقات عامه بر وثاقتش قائم شده است: