89مناسك حج از احرام تا تقصير و از عرفات تا جمرات، مرحله به مرحله، از خودخواهى‌ها و تعلقات رها شدن، به خود واقعى انديشيدن و خود را يافتن است. آن‌گاه كه حج‌گزار، لباس دوخته از تن بيرون مى‌آورد و لباس بندگى و طاعت بر تن مى‌كند، هويت جديدى مى‌يابد. اين هويت جديد، پس از رستن از علايق مادى و دنيوى و قرار گرفتن در كسوت احرام و محرمان است.
رهبر معظم انقلاب، شناخت نفس خويش را جوهر همه عبادت‌ها و مناجات‌ها معرفى مى‌كند و رسيدن به اين شناخت را در سايه‌سار حج امكان‌پذير مى‌داند:
انسان، با تدبر مى‌تواند ضعف و تهيدستى خود را در برابر خدا و علوّ و اقتدار و عزت خود را در اتصال به خدا، به‌خوبى بشناسد. همچنين توهم باطل و غرورانگيز درباره هستى ضعيف خود را به دور افكند و شيشه كبر و خودپسندى را كه مايه زشت‌ترين خلقيات و رفتارهاى اوست، به خاك بكوبد. از ديگر سو، حلاوت ارتباط با خدا و به او پيوستن و از بت‌هاى درونى خويش گسستن را بچشد.
اين شناخت اساسى كه جوهر همه عبادت‌ها و مضمون همه مناجات‌ها و راز و نيازهاى اولياى خداست، آدمى را صيقل و صفا مى‌بخشد و او را براى ديگر شناخت‌ها مستعد و بر پيمودن همه راه‌هاى كمال، توانا مى‌كند. در زندگى عادى، گرفتارى‌هاى دنيوى «دل را غافل و مشغول مى‌سازد و او را از اين معرفت روشن باز داشته و حج، علاج قاطع اين گرفتارى است». 1