152ميدان سياست و صنعت و اقتصاد، محصول تلخ آن غفلت‌هاست... . امت اسلامى بايد غفلت‌هاى گذشته خود را جبران كند. ¹

برخى غفلت‌ها كه ممكن است حاجى را درگير كند، عبارت است از:

الف) غفلت از روح حج

از آسيب‌هاى جدى در حج، غفلت از روح حج و اسرار فردى و اجتماعى آن و محو شدن در ظواهر و غافل شدن از اهداف بلند اخلاقى و تربيتى آن است. علماى اخلاق و كسانى كه مراتب سير انسانى را بررسى كرده‌اند، مانند اربابان سير و سلوك و عرفان، منزل اول از منازل سير و سلوك انسان را «يقظه» مى‌دانند كه به معناى بيدارى و هوشيارى است.

در قرآن كريم، آيات بسيارى بر اين نكته دلالت مى‌كنند كه ريشه بدبختى و تباهى انسان، غفلت است؛ از جمله در آيه‌اى مى‌خوانيم:

(وَ لَقَدْ ذَرَأْنٰا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاٰ يَفْقَهُونَ بِهٰا وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لاٰ يُبْصِرُونَ بِهٰا وَ لَهُمْ آذٰانٌ لاٰ يَسْمَعُونَ بِهٰا أُولٰئِكَ كَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولٰئِكَ هُمُ الْغٰافِلُونَ ) (اعراف: 179)

به يقين، گروه بسيارى از جن و انس را براى دوزخ آفريديم، آنها دل‌ها [و عقل‌ها]يى دارند كه با آن [انديشه نمى‌كنند و] نمى‌فهمند و چشمانى كه با آن نمى‌بينند و گوش‌هايى كه با آن نمى‌شنوند. آنها همچون چهارپايانند، بلكه گمراه‌تر! اينان همان غافلانند (چون امكان هدايت دارند و بهره نمى‌گيرد).

به‌طور كلى مى‌توان گفت غفلت‌هاى متعارف ما از يك چيز، نتيجه