97
فصل اول: تبيين حكم تكليفى (وجوب يا عدم وجوب متابعت)
در مقدمه كتاب اشاره شد كه حكم حاكم مخالف در امور حج (اميرالحاج) از ديرباز مطرح بوده است و مسلمانان با حكم او به ثبوت هلال، مثلاً، به انجام مناسك مى‌پرداختند. ولى تبيين مسئله اختلاف در ثبوت هلال، اختلافى كه منسوب به حكم حاكم يا قاضى مخالف است، پس از تحقيق و پژوهش بسيار، در كتاب قدماى اماميه، حتى به صورت فتوا، منعكس نشده است؛ هرچند شهيد ثانى در بحث صَدّ، اين مسئله را از مصاديق صَدّ شمرده است 1 و صاحب جواهر، نوشته است:
«لا أجد كلاماً لهم فى ذلك». 2
در هرحال، اين مسئله مورد توجه فقهاى متأخر قرار گرفته و برخى به تبيين حكم وضعى آن پرداخته و برخى ديگر به حكم تكليفى آن نيز اشاره كرده‌اند. البته گاهى متابعت و همراهى با مخالفان از باب ترس و خوف بر نفس و آبرو و مال است، پس متابعت با آنها از باب مقدمه و وجوب غيرى است و وجوب نفسى همان حفظ جان از وقوع در هلاكت، مثلاً، مى‌باشد. 3