19- چون مسلخهاى فعلى خارج از منا است، و حلق و تقصير در آنجا صحيح نيست بايد افرادى كه به مسلخ ميروند توجه داشته باشند كه پس از قربانى در آنجا و حتى كنار مسلخ تقصير نكنند بلكه به منا برگردند و نيز توجه داشته باشند كه چون تقصير نيز بايد در روز عيد انجام شود پيش از غروب به منا برگردند. آخرين عمل روز عيد را نيز انجام دهند.
- افرادى كه به قربانگاه ميروند از زائران وكالت در توكيل نيز بگيرند تا اگر خودشان موفق به ذبح نشدند بتوانند به ديگرى براى ذبح وكالت بدهند.
- هر چند شرايط گوسفندان از پيش تا حدودى كنترل شده است ولى نسبت به شرايط ظاهرى مثل لاغر نبودن و ناقص نبودن آن دقت داشته باشند و چنانچه داراى شرايط نبودند آنها را برگردانند و ذبح نكنند.
- براى بجاى آوردن اعمال روز عيد ترتيبى اتخاذ شود كه تمام اعمال در روز عيد قربان انجام داده شود، لذا پس از ورود به منا و صرف صبحانه و آماده شدن زائران، آنها طبق زمانمندى اعلام شده براى رمى جمره عقبه حركت داده شوند چون اگر تاخير شود و رمى به ظهر يا بعد از ظهر بيافتد ممكن است موفق به اتمام اعمال روز عيد نشوند.
- كسانى كه خودشان حلق يا تقصير نكردهاند، نمىتوانند براى ديگران حلق كنند يا براى تقصير موى او را بچينند.
رمى جمرات و بيتوته در منا
- چون به فتواى برخى فقهاء كسانى كه در روز عيد موفق به قربانى نشدهاند بايد رمى و حلق را در روز عيد انجام دهند و قربانى را در روز بعد انجام دهند، لذا بايد با مراجعه به مناسك، زائران را راهنمايى كرد.
- نيت بيتوته در منا را بايد پيش از غروب آفتاب به زائران تذكر داد و همين كه قصد كنند "نصف شب را به عنوان بيتوته در منا مىمانند قربة الى الله كفايت مىكند و اگر در آغاز بيتوته نيز در جلسه حضور نداشته باشد يا توجه نداشته باشند اشكال ندارد.
- چون به فتواى برخى از فقهاء -از جمله امام خمينى(ره)- بيتوته نيمه اول شب واجب است و به فتواى برخى ديگر بين نصف اول شب و نصف دوم آن مخير هستند، بهتر است براى همه زائران نيمه اول شب را براى بيتوته انتخاب كنند و اگر كسى نيمه اول شب را در منا نبود نيمه دوم را بيتوته كند.
- مراحل سهگانه خروج از احرام حجّ يادآورى شود، كه تصور نكنند با حلق يا تقصير تمام محرمات حلال مىشود مخصوصاً نسبت به استفاده از صابون و شامپوى خوشبو و نيز حرام بودن زن و مرد بر يكديگر تذكر داده شود.
- بيرون رفتن از منا پس از بيتوته اشكال ندارد ولى نبايد پيش از نيمه شب از حدود منا بگذرند و براى محاسبه نيمه شب، از مغرب شرعى يا از غروب تا طلوع آفتاب را محاسبه كرده و نصف آن به ساعت مغرب اضافه شود تا نيمه شب كه در منا لازم است بدست آيد. به فتواى بعضى از مراجع از غروب تا طلوع فجر و به فتواى برخى ديگر از مغرب تاطلوع فجر حساب شده نصف آن به مغرب اضافه شود، نصف شب بدست ميآيد. بنابر اين نيمه شب در بحث بيتوته با نيمه شب در وقت نماز مغرب و عشاء تفاوت دارد.
- به زائران توجه دهيد كه براى رفتن به جمرات و انجام دادن رمى عجله نكنند و كيسه سنگ ديگران را اشتباهى بر ندارند زيرا سنگها بايد مباح باشد و در صورتى كه اشتباه شود، و صاحبش راضى نباشد، رمى صحيح نيست.
- با توجه به توسعه جمرات و سهولت رمى بهتر است همه زائران را براى رمى به طبقه اول برد. مخصوصاً با توجه به اين نكته كه بعضى مراجع رمى در طبقه دوم را بنابر احتياط صحيح نمىدانند.
- زائران از قبل نسبت به احتمال عدم امكان قربانى در روز عيد و باقى ماندن در احرام توجيه شوند. در اين گونه موارد خوب است روحانى در لباس احرام ولو قربانى براى او انجام شده باشد و تقصير كرده باشد، باقى بماند تا سبب دلگرمى محرمان باشد.
- چون بسيارى از غير شيعيان رمى روزهاى 11 و 12 ذى حجّه را پيش از ظهر صحيح نمىدانند لذا بعد از ظهر اين دو روز جمرات شلوغ است كه حتى المقدور بايد در اين دو روز زائران براى رمى پيش از ظهر اقدام كنند.
- بايد توجه داشت كسانى كه عذر آنها راه رفتن و پيمودن مسير خيمهها تا جمرات است از رمى معذور نيستند يعنى اگر آنها را به پاى جمره يا نزديك آن ببرند مىتوانند خودشان رمى را انجام دهند، چنين افرادى اگر امكان اجاره ماشين يا ويلچر داشته باشد تا آنها را به جمرات ببرد، نمىتوانند به ديگرى نيابت دهند.
- كسانى كه در روز عيد، قربانى يا حلق نكردهاند روز يازدهم ميتوانند پيش از انجام اين دو عمل، رمى جمرات را انجام دهند.
- بايد توجه داشت كه رمى در شب براى بانوان به طور مطلق، اختصاص به رمى روز عيد قربان دارد ولى نسبت به روزهاى 11 و 12 ذى حجّه تنها بانوانى كه نمىتوانند در روز رمى كنند رمى شبانه براى آنها جايز است ولى كسانى كه بتوانند در روز، خودشان انجام دهند نمىتوانند شب رمى كنند.
- براى زنان رمى جمره عقبه پس از وقوف به مشعر و آمدن به منا در همان شب عيد قربان مانع ندارد ولى رمى روز يازدهم و دوازدهم در صورتى براى آنان در شب صحيح است كه از رمى در روز معذور باشند.
- ترك بيتوته براى كسانى كه تمام شب را در مكّه به عبادت مشغول باشند مانعى ندارد و ميتوانند طواف و سعى و ساير اعمال پس از منا را انجام دهند ولى اگر اعمال تمام شد نمىتوانند آن شب را به منا برگردند بلكه بايد بمانند و بقيه شب را تا صبح عبادت كنند و لازم نيست در مسجد الحرام باشد، بلكه در شهر مكّه كفايت ميكند، ناگفته نماند كه ماندن در منا از عبادت در مكّه افضل است.
- كاروانهايى كه پس از ايام تشريق بايد بلافاصله به مدينه بروند يا به ايران برگردند، به زائران خود توصيه كنند شب يازدهم يا دوازدهم نيمه اول را قصد بيتوته كنند و قسمتى از آن را استراحت كنند و پس از نيمه شب براى اعمال به مكّه بروند. چون در ايام تشريق بهترين وقت از نظر خلوتى براى اعمال در اين دو شب، پس از نيمه شب است.
- هرچند خانمهايى كه احتمال حائض شدن آنان پس از اعمال منا وجود دارد و نمىتوانند تا وقت پاك شدن در مكّه بمانند، اعمال مكّه را پيش از وقوف به جاى خواهند آورد. ولى چنانچه زنى اعمال مكّه را به جاى نياورده بود، و حائض شد بايد براى طواف و نماز طواف نايب بگيرد و سعى را خودش با مراعات ترتيب يه جاى آورد.
- به علل زير زائران به انجام عمره مفرده پس از اعمال حج تشويق نشوند، حتى برخى افراد را بايد برحذر داشت:
به فتواى برخىاز فقهاء مراعات فاصله بين دو عمره شرط است.
ممكن است در اعمال آنها مشكلى پيش بيايد يا همچنان در احرام بمانند.
سبب ازدحام مطاف و مسعى خواهد شد و اين امر موجب دشوار شدن طواف و سعى واجب ديگران است.
- اگر در اعمال، مشكل فقهى براى زائرى پديد آمد كه فتواى مرجع تقليدش در دسترس نيست بايد او را به طريق احتياط راهنمايى كرد و با عمل به احتياط مشكل مرتفع خواهد شد و برخى از مسائل كه عمل به آن فورى نيست مثل كفاره برخى از محرمات، بايد واگذاشته شود تا در آينده فتواى مرجع تقليدش به دست آورده شود و راهنمايى گردد.