185مردم درك نمايد، حجّ را درك كرده و مُجزى است.
س 143. مقدار مسافت شرعى كه ساكنان در محدودهى آن مىتوانند حجّ افراد بهجا آورند، 16 فرسخ است.
س1: اين فاصله از كجا بايد حساب شود؟ اگر ميزان، محاسبهى فاصله بين آخرين خانههاى جدّه و نخستين خانههاى مكّه باشد، آيا به نظر حضرتعالى، محدودهى شهر مكّه قابل گسترش است و مىتوان هر منطقهاى را كه عرف آن را جزء مكّه مىداند، بخشى از مكّه بهشمار آورد؟
ج: براى مكلّفى كه در شهر يا قريهاى نزديك مكّه سكونت دارد، معيار محاسبهى مسافت، آخرين نقطهى شهر يا روستاى او تا ابتداى مكّه است، و شهر مكّه قابل گسترش است، و معيار در تعيين فاصله، در طرف مكّه نقاطى است كه در حال حاضر آنها را عرفاً جزء مكّه بهشمار مىآورند.
س2: آيا نظر شما در مورد مبدأ محاسبهى مسافت، آخر شهر محل سكونت مكلّف است؟
ج: چنانكه گفته شد، معيار تعيين مسافت ميان شهر او تا مكّه، فاصلهى آن تا شهر مكّهى كنونى است، هرچند احوط آن است كه فاصله را از منزل خود حساب كند.
س 144. اگر كسى بخواهد پشت مقام ابراهيم به تلاوت قرآن يا خواندن دعا يا نماز مستحبى مشغول شود آيا در هنگام ازدحام كسانى كه پشت مقام ابراهيم(ع) نماز طواف واجب بهجا مىآورند، جايز است با اشتغال به تلاوت قرآن يا خواندن دعا يا نماز مستحبى در آنجا، مكان را بر كسانى كه نماز