206نزد خداوند بتراشد و آدم(ع) چنين كرد». (و نزد خداوند اظهار تواضع نمود).

در روايت ديگر آمده است كه جبرئيل بعد از قبول قربانى آدم(ع) به او فرمود:

«فَاحْلِقْ رَأْسَكَ تَوَاضُعاً لِلهِ عَزَّوَجَلَّ إِذْ قَبِلَ قُرْبَانَك» ¹؛ «پس به نشانه تواضع برابر خداوند كه قربانى‌ات را پذيرفت، سر خود را بتراش».

از اين‌رو در سلام بر حضرت آدم مى‌خوانيم:

وَ الَّذِي ... لَمْ يُصِرَّ عَلَى مَعْصِيَتِكَ وَ سَابِقُ المُتَذَلِّلِينَ بِحَلْقِ رَأْسِهِ فِي حَرَمِكَ. ²

آدم(ع) همان كسى است كه ... بر نافرمانى تو اصرار نورزيد و با تراشيدن سر در حرم تو، بر كسانى كه ذليل و تسليم تو هستند، پيشى گرفت.

در زيارت حضرت آدم(ع) نيز مى‌خوانيم:

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى آدَمَ بَدِيعِ فِطْرَتِكَ وَ بِكْرِ حُجَّتِكَ ... وَ سَاحِفِ شَعْرِ رَأْسِهِ تَذَلُّلاً لَكَ فِي حَرَمِكَ لِعِزَّتِك. ³

پروردگارا ! صلوات فرست بر آدم(ع) كه مخلوق بديع تو (از آدميان) و نخستين حجت توست ... كه در مقام ذلت، سر خويش را در حرم تو تراشيد و به عزتت اقرار نمود.

دوم - موقعيت جغرافيايى مكه

اميرمؤمنان(ع) كعبه را مظهر تواضع بندگان در برابر عظمت الهى و نشانه اعتراف آنان به بزرگى و عزت خدا معرفى كرده ⁴ و فرموده است:

اما خداوند متعال، بندگان خود را با شدايد گوناگون مى‌آزمايد و با سختى‌ها و مشكلات رنگارنگ و ناگوارى‌هاى مختلف، امتحان مى‌كند تا خودخواهى را از دل‌هايشان بيرون