139برقرار شده است. امام صادق(ع) درباره ارتباط حج و ولايت فرمود: «هرگاه يكى از شما به حج رود، بايد حج خود را با ديدار ما به پايان برد؛ چراكه اين (ديدار با امام) براى كامل شدن حج است». 1 امام باقر(ع) نيز اكمال و اتمام حج را در ديدار امام معرفى مىكند و مىفرمايد: «حج تمام، ديدار با امام است». 2
البته اين موضوع در دوران غيبت امام، معناى ديگرى مىيابد و زمينهاى عرفانى و اخلاقى براى زائر به وجود مىآورد. هرچند حج با زيارت قبور ائمه(عليهم السلام) و پيامبر(ص) در مدينه همراه است و مكه و مدينه يادآور زندگى اين بزرگان است، ولى به چند دليل مىتوان كعبه را آوردگاهى براى تقويت ارتباط زائران با اهلبيت(عليهم السلام) دانست:
اول - ولايت، روح كعبه
كعبه، روبهروى بيت معمور و بيت معمور روبهروى عرش خداست. بيت معمور بنا نهاده شد تا فرشتگانى كه انسان را به مقام خلافت نشناختند و با تعجب از آن سؤال كردند، بر گرد آن طواف كنند و با اين عبادت، نقص كار خود را ترميم كنند. طواف بر گرد كعبه نيز براى جبران همه كوتاهىها و بخشايش گناهكاران بنىآدم قرار داده شد. 3