47از راههاى اصلاح و خودسازى در برنامههاى تربيتى اسلام، توجه اهلشرع و مؤمنان جامعه است؛ زيرا مؤمنان آينه يكديگرند؛ هم عيوب يكديگر را به هم يادآورى مىكنند و هم رفتار خوب و بد آنها مىتواند بيانكننده قضاوتهاى جامعه اسلامى درباره يك فرد و يا يك رفتار باشد. على (عليه السلام ) در سفارشهاى خود به كميل مىفرمايد:
يا كُمَيلُ المُؤمِنُ مِرآةُ المُؤمِنِ لاَنَّهُ يَتَأمَّلُهُ فَيسُدُّ فاقَتَهُ وَيُجمِلُ حالَتَهُ. 1
اى كميل! مؤمن آينه مؤمن است، چه آنكه با دقت در آن مىنگرد، نيازهاى باطنى و نقايص معنوى خويش را بهوسيله آن برطرف مىكند و به حالت درونى خود زيبايى مىبخشد.
همانطور كه حضرت در اين حديث اشاره مىكند، افراد با ايمان، آينه زشتىها و زيبايىهاى اخلاق يكديگر معرفى شدهاند؛ زيرا افكارشان با آموزههاى قرآن كريم شكل گرفته است و عملاً از مكتب اسلام پيروى مىكنند.
توجه به اين شيوه اصلاحى در جمعهاى محدود و آشنا بسيار كاربردى و قابل استفاده است؛ براى مثال، در سفرهاى زيارتى حج و عمره كه همه رفتارهاى زائران زير ذرهبين نگاه ديگران است، فرد بايد از رفتار، گفتار و اخلاقى كه موجب آزار ديگران مىشود، بپرهيزد و اخلاق سوء خود را اصلاح كند تا ديگران به او احترام بگذارند.
وقتى يكى از همسفران درباره برخى رفتارهاى خستهكننده هماتاقى خود مىگفت، ديدم كه هماتاقىهاى من و بهخصوص يكى از آنها ويژگىهايى دارند كه احساس مىكنم، غرق در نعمتم و تاكنون نمىدانستم.
او مىگفت: هم اتاقىاش گاهى نصف شب كه از خواب بلند مىشود و مىخواهد براى نماز صبح وضو بگيرد و به حرم برود، همه برقها را روشن مىكند؛ در نتيجه ديگران را بدخواب مىكند. گاهى اوقات نيمههاى شب از خواب بلند مىشود و در