250اشتباهش گردان. همچنين فرصتى را فراهم آور كه با هم به حرم مشرف شويد و در فضايى آرام گفتوگو كنيد. سپس او را متوجه كار افرادى كن كه براى رسيدن به صفهاى جلوى نماز، چقدر ديگران را آزار مىدهند و بگو كه اسلام بههيچوجه با انجام دادن فعاليتهايى كه موجب اذيت ديگران مىشود موافق نيست.
3. انتقاد به عمل، نه فرد
گاه انتقاد متوجه عملى است كه آن را نادرست تشخيص مىدهيم و گاه متوجه شخصى است كه عمل نادرست را انجام مىدهد. براى آنكه انتقاد، به شخصيت افراد آسيب نرساند و او را به مقاومت و لجاجت وادار نكند، بايستى شخص منتقد طورى سخن بگويد كه هدف اصلى انتقادش، عمل نادرست باشد، نه شخص انجام دهنده. در اين صورت تذكرات اصلاحى مفيد واقع مىشود و نتيجهاى مطلوب مىدهد.
رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) چنين مىفرمايد: «
انّ اللهَ يُحبُّ العَبدَ وَ يُبغِضُ عَمَلَهُ » 1؛ «خداوند بنده [خطاكارش] را دوست دارد. ولى عمل و كارش را مبغوض مىدارد».
اين حديث شريف، بهطور دقيق به اين اصل اشاره مىكند كه بايد از رفتار بد انتقاد شود، نه فردى كه مرتكب خطا شده است. حتى در مواقعى بايد با فرد خطاكار به نرمى رفتار كنيم تا از عمل وى بهتر انتقاد شود.
امام حسن (عليه السلام ) و امام حسين (عليه السلام ) از كنار پيرمردى گذر مىكردند كه مشغول وضو گرفتن بود؛ اما بهطور صحيح وضو نمىگرفت. آنان به جاى آنكه از او انتقاد كنند، درباره وضو گرفتن خودشان گفتوگو كردند و به پيرمرد گفتند ما وضو مىگيريم و تو حَكَم باش و بگو وضو گرفتن كدام از ما خوب است. سپس وضو گرفتند و هر كدام نظر پيرمرد را پرسيدند. او كه مطلب را فهميده بود، گفت: «شما هر دو خوب وضو گرفتيد. اين پير نادان است كه وضو گرفتن صحيح را نمىدانست و اكنون از شما