240

اقسام انتقاد

در تعاليم دين، انتقاد به اعتبار موضوع، به دو قسم قانونى و اخلاقى تقسيم مى‌شود كه در اينجا به آنها مى‌پردازيم:

1. انتقاد قانونى

برخى از رفتارها، برخلاف دين و مصلحت جامعه است كه در اسلام به آنها گناه مى‌گويند و مردم بايد از آنها اجتناب كرده و از ارتكاب ديگران نيز جلوگيرى كنند. انتقاد كردن در برابر گناهانى مانند خيانت در امانت، بهتان، غصب‌كردن اموال ديگران، ظلم و ستم به انسان‌هاى مظلوم، تجاوزكردن به ناموس مردم و... از فرايض دينى است و به موجب قانون نهى از منكر، مسلمانان مكلف‌اند اين وظيفه اجتماعى را انجام دهند و گناهكار را از رفتار ناروايش نهى كنند. قرآن كريم، مسلمانان را موظف مى‌كند كه عده‌اى از آنان، اين تكليف را بر عهده بگيرند و آمر به معروف و ناهى از منكر باشند: ¹

( وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) (آل‌عمران: 104)

و [براى رسيدن به وحدت] بايد از ميان شما، جمعى دعوت به نيكى و امر به معروف و نهى از منكر كنند و آنها رستگاران هستند.

مردى از قبيله خثعم خدمت رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) رسيد و از حضرت پرسيد: «كدام عمل در اسلام برتر است؟» رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) فرمود: «ايمان به خدا».

مرد پرسيد: «بعد از آن؟» حضرت فرمود: «صله رحم». مرد سؤال كرد: «پس از آن چيست؟» حضرت فرمود: «

الامرُ بِالمَعرُوفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ ». ²

در روايت‌هاى اسلامى، براى انتقاد واجب، يعنى نهى از منكر، شرايطى ذكر شده