230حقارتى از اين بالاتر كه افرادى براى مطرح‌كردن خود، از آبروى ديگران مايه مى‌گذارند و اسرار ديگران را فاش مى‌كنند.

3. ملاحظات دوستانه

بسيار ديده شده است كه افرادى براى ملاحظات دوستانه، اسرارى را كه دارند در اختيار دوستان خود مى‌گذارند و مى‌گويند: «به هيچ‌كس نگفته‌ام، فقط به تو مى‌گويم»، غافل از اينكه مخاطب هم دوستان صميمى دارد و آنها نيز همين ملاحظات را دارند. چه بسيار رازهايى كه اين‌گونه آشكار و همه از آن آگاه شدند.

زنهار مكن تكيه كلّى بر يار راز دل خود ز دوست پنهان مى‌دار
روزى شود كه دوست دشمن گردد
برگردد و دشمنى كند آخر كار

4. عصبانيت و احساساتى شدن

از ديگر عوامل افشاى اسرار، عصبانيت و احساساتى‌شدن است. در چنين حالتى افراد كنترل روانى خود را از دست مى‌دهند و درحالى‌كه بر گفته‌هاى خود تمركز ندارند، مطالبى را بيان مى‌كنند كه هيچ‌گاه در حالت عادى بيان نمى‌كردند. ازاين‌رو افراد عصبى و احساساتى توانايى نگهدارى اسرار خود و ديگران را ندارند.

امير مؤمنان على (عليه السلام ) مى‌فرمايد: «

ايّاكَ وَالغَضَبَ فَاَوّلهُ جُنُونٌ وَآخِرُهُ نَدمٌ » ¹؛ «از غضب بپرهيز؛ زيرا اولش جنون و آخرش پشيمانى است».

5. عدم آموزش

آشنانبودن با شيوه‌هاى جاسوسى دشمنان و مغرضان از ديگر عوامل افشاى اسرار است. عناصر اطلاعاتى با ايجاد رابطه دوستى و جلب اعتماد، اسرار حساس كشور را به بيگانگان منتقل مى‌كنند. ازاين‌رو بايد به آموزش حفظ اسرار اهميت داد. به‌خصوص