58 عبادت برايش نمانده است. توجه بيش از اندازه به خريدن سوغات در سفرهاى زيارتى خارج از كشور، افزون بر خسارت معنوى براى زائر، خسارتهاى مادى سنگينى هم براى كشور بههمراه دارد.
در سالهاى گذشته سوغات سفرهاى زيارتى، خريد مُهر، تسبيح و تربت در سفر به عتبات عاليات، آب زمزم در سفر حج و زنجبيل و زعفران در سفر مشهد بود، اما اكنون خريدهاى بسيار سنگين و در بعضى موارد كالاهاى تجملى، باعث فراموشى سنت ساده گذشته شده است.
براساس گزارش سازمان حج و زيارت، كاسبهاى مكه و مدينه به ميزان خريد زائران ايرانى بسيار دل بستهاند و بسيارى از اجناس خود را بهصورت اختصاصى براى زائران ايرانى، از كشورهاى مختلف وارد عربستان مىكنند. همچنين بنا بر نتايج نظرسنجى از زائران، نيمى از آنان در هر روز بيش از سه ساعت از وقت خود را به خريد سوغات و كالا اختصاص مىدهند و تعداد كمى از آنان روزانه كمتر از يك ساعت در بازارها به تفريح مىپردازند و حدود 15 درصد، بيشتر از پنج ساعت براى اين كار وقت مىگذارند. 1
تنوع كالاها و بازارها كه بخشى از آن در مسير زائرين قرار دارد، موجب مىشود كه آنها در ميان راه، مسير خود را تغيير دهند و بهجاى حضور در اماكن زيارتى، از اين مغازه به آن مغازه بروند و در پايان، خسته و بىحوصله، خود را به محل اقامت مىرسانند و استراحت مىكنند.
صرف وقت بسيار براى يك امر مستحبى و از دست دادن فرصت زيارت، يك روى سكه است. چون به تدريج خواستههاى بستگان دور و