49اين محشر عظيم، صفا و طراوت مىبخشد؛ هجوم همگانى براى مقابله با نماد شيطان؛ و آنگاه همگامى همه، از همه جا و همه رنگ و همه گون، در همه اين مراسم پررمزوراز و لبريز از معنى و نشانههاى هدايت،ويژگىهاى انحصارى اين فريضهپُرمعنى و پرمضمون است.
چنين مراسمى است كه هم دلها را با ياد خدا پيوند مىزند و خلوت دل آدمى را به نور تقوى و ايمان روشن مىسازد، و هم فرد را از حصار خودى بيرون آورده و در جمع متنوّع امت اسلامى حلّ مىكند؛ هم لباس پرهيزگارى را كه حافظِ جان او از پيكانهاى زهرآلود گناه است بر او مىپوشاند، هم روحيهتهاجم به شيطانها و طاغوتها را در او برمىانگيزد؛ در اينجاست كه حجگزار، هم نمونهاى از دامنهگستردهامت اسلامى را به چشم مىبيند و به ظرفيت و توانايى آن پىمىبرد و هم به آينده اميد مىبندد؛ و هم براى نقشآفرينى در آن احساس آمادگى مىكند؛ و هم نيز اگر توفيق و كمك الهى را دريابد بيعتى دوباره با پيامبر عظيمالشأن و ميثاقى مستحكم با اسلام عزيز مىبندد و براى اصلاح خود و اصلاح امت و اعلاء كلمهاسلام، عزمى راسخ در خود مىآفريند.
اين هر دو يعنى اصلاح خود و اصلاح امت، دو فريضه تعطيل ناپذير است. راهكارهاى آن با ژرفنگرى در وظائف دينى و بهرهگيرى از خردورزى و بصيرت، براى اهل تدبر و تأمّل، دشوار نيست.
اصلاح خويش از مبارزه با هوسهاى شيطانى و كوشش براى پرهيز از گناه آغاز مىشود، و اصلاح امت از شناخت دشمن و نقشههاى او، و