308از نگاه مقام معظم رهبرى نفسِ انسان، تا زمانى كه تربيت نشده است و يكى از نيروهاى شهويه، غضبيه و وهميه، بر عقل و ديگر نيروها رياست مىكند، همچون شرورترين حيوانات، ناآرام و سركش است؛ اگر نفس، رام و مهار نشود و زير پرچم عقل نيايد، سرگردان و حيران مىشود؛ درست همچون چهارپايى لجام گسيخته و لجوج كه نمىداند به كجا مىرود، اما مىرمد، مىدود، آسيب مىبيند و آسيب مىرساند. انسانى كه از نفس خود پيروى مىكند، انواع مشكلات فرهنگى، اخلاقى، اقتصادى، سياسى، نظامى و ساختارى را بر جاى مىگذارد و به جاى اصلاح، فساد مىكند.
كسى يا چيزى و يا هر دو، بايد نفس را آرام و رام كند. نفس عقال مىخواهد؛ عقال، ريسمانى است كه به پاى حيوان مىبندند كه حركت نكند و قابل كنترل باشد. وقتى عقل، همچون عقال به پاى نفس بسته شود، نفس از سيطره جهل رها مىگردد و در كنترل عقل در مىآيد و به اين ترتيب نفس رام مىشود و به جاى زيانرسانى، سرگردانى و ايجاد دردسر، سود رسان مىشود، ازاينرو عقل، حلال مشكلات زندگى بشر و بنياد تمدن و فرهنگ نوين اسلامى است؛ عقلى كه از هواهاى نفسانى آزاد باشد. از اين رو عقلانيت، اولين و مهمترين مسئلهاى است كه در تعاليم همه انبياى الهى آمده است. اولين كار رسول خدا هم، به فعليت رساندن عقل، به تحرك واداشتنِ قدرت تفكر و تقويت آن در جامعه است؛ چراكه عقل، انسان را به دين دعوت مىكند، عقل است كه انسان را به عبوديت خدا وامىدارد. عقل است كه انسان را از اعمال سفيهانه و جهالتآميز و دل دادن به دنيا باز مىدارد؛ از اينرو نخستين كار اين است كه نيروى عقل و خرد در فرد و جامعه تقويت شود.
حضرت امير المؤمنين عليه السلام ، در خطبه اول نهج البلاغه، درباره علت بعثت پيامبران مىفرمايند: «و يثيروا لهم دفائن العقول»؛ «گنجينههاى عقل و خرد را استخراج كنند». 1 يعنى گنجينه عقل و خرد در درون انسان وجود دارد و پيامبران خدا، چونان كارشناسانى