297خرد و كلان، بررسى كرديم. در سطح خرد، حج، موجب ارتباط مسلمانان با يكديگر مىشود و سه تأثير عمدۀ معرفتبخشى؛ ارتباط دهندگى و گفتمان سازى و همفكرى، همگامى و همدلى را برجا مىگذارد. در سطح كلان، حج مىتواند نظم بينالملل اسلامى را براى جوامع و ملتهاى مسلمان كه به نحوى تفكيك اجتماعى و سياسى و تفكيك جغرافيايى را تجربه كردهاند، به وجود آورد. حج و كعبه بهترين نماد براى رسيدن به نظمى مطلوب است. از نظر اجتماعى و فرهنگى، حج، بهترين مكان براى تجمع است كه مىتواند تعامل و تفاهم را ميان مسلمانان پديد آورد و از رقابتها و انگيزههاى تفرقهانگيز، جلوگيرى كند. حج، بهترين زمان و مكان براى تنظيم امور سياسى مسلمين است. با پذيرش مضمون سياسى حج و رد انديشه جداسازى مفهوم سياسى از حج، امت اسلامى، با اصلاح فردى و جمعى به «اقتدار» مناسب خود دست مىيابد. با رسيدن به اقتدار، مىتوان به نظمى پايدار اميدوار شد. در گام نخست، امت اسلامى بايد موجوديت سياسى خود را به رسميت بشناسد و به ظرفيتى برسد كه بتواند نيروى بالقوهاش را بالفعل كند. اين نكته، كانونىترين بخش انديشه مقام معظم رهبرى است. در نهايت، مىتوان با عموميت بخشى بسيارى از مفاهيم سياسى، اجتماعى و فرهنگى و با شناسايى نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهديدهاى پيش روى امت اسلامى، به سوى جهانگرايى اسلامى گام برداشت كه نظم سيستمى را به دنبال آورد.