254
كاركرد معرفتشناختى حج (جامعهشناسى معرفت حج)
هر عمل اجتماعى، كاركردهاى منفى و مثبتى دارد و گاهى نيز هيچ كاركردى - دست كم در ظاهر - ندارد. هر عملى، از هر كسى با هر ايده و عقيدهاى سر بزند، اين ويژگى را دارد. به عبارت ديگر، هيچ عملى از هيچ فرد، گروه، نهاد يا جمعى سر نمىزند مگر اينكه اثر، نتيجه يا كاركردى داشته باشد. وقتى اين نظريه درباره صاحبان انديشههاى ناقص بشرى درست است، بديهى است كه بايد در خصوص دستورهاى الهى بيشتر صادق و جارى باشد؛ البته تنها در بُعد مثبت آن. هر حكم خداى حكيم و عليم، به طور حتم با هدف اثرگذارى خاص و ماندگار در فرد و جامعه صادر شده است. هرچه ابعاد يك سنت يا دستور بيشتر و پيچيدهتر باشد، اين معنا بيشتر بايد مورد توجه قرار گيرد. مناسك حج، مجموعهاى است از قانونها و دستورهاى منضبط و منسجم كه بايد به دقت و سنجيده اجرا شود. نتيجه اجراى آن چيست؟ پيشتر اشاره شد كه رهبرى چه كاركردهاى مختلفى براى فريضه حج قائل هستند: ايجاد وحدت و يكپارچگى، شناخت و حل مسائل جهان اسلام و... . اما ايشان به نكتهاى بسيار جالب و بديع، به عنوان نتيجه محتوايى حج مىپردازند كه كمتر كسى از محققان و متفكران اسلامى، به آن توجه كرده است و آن ايجاد «معرفت» است.
ايشان مىفرمايند:
اگرچه بركات حج، همه جنبههاى حيات بشرى را فرامىگيرد و اين باران رحمت بىدريغ، از خلوت دل و انديشه آدمى تا عرصه سياست، اجتماع، قدرت ملى مسلمانان و تعاون ميان ملتهاى مسلمان را، بارور و سرزنده و برخوردار از شور زندگى مىسازد، ليكن شايد بتوان گفت كه كليد اين همه، «معرفت» است و نخستين هديه حج به كسى كه مايل است چشم خود را به حقايق بگشايد و از نيروى خداداده «فهم پديدهها» بهره بگيرد، همان معرفت و شناخت منحصربهفردى است كه عادتاً جز در حج، در اختيار خيل عظيم مسلمانان قرار نمىگيرد، و هيچ پديده دينى ديگرى