211جوامع اسلامى را تغيير خواهد داد. حج، فضايى است كه مىتواند اين معرفت را فراهم سازد. آيا قدرت معرفت مذهبى و مكتبى از آگاهى طبقاتى و نسلى ضعيفتر است؟
قرآن، اعمال حج را «شعائر» مىنامد. شعائر فراتر از تكاليف شخصى، بلكه نشان دهنده برانگيزانندگى شعور و معرفت انسان به حركت جمعى براى نفى طاغوت و حاكميت اسلامى و جريان مقررات اسلام بر زندگى فردى و اجتماعى مسلمانان است. 1 اجتماع عظيم حج بر محور ذكر و توسّل، فرصت بزرگى را براى معرفت به حقايق و واقعيات عالم، دردها و مشكلات و راه علاجها با تبادل نظرهاى مختلف براى نزديك شدن قلبها و انگيزهها و شكلگيرى سرمايه اجتماعى و قيام اجتماعى به وجود مىآورد. اكنون جاى سؤال است كه حج چگونه مبدل به «قياماً للناس» خواهد شد؟ چه كسانى مسئوليت دارند؟
نخبگان سياسى، علما و روشنفكران، وظيفه سنگينى در حج بر دوش دارند تا از فرصت حج براى آشنايى متقابل مسلمانان از همديگر، انتقال اطلاعات و ايجاد نگرش يكپارچه به جهان اسلام فراتر از چهارچوب مرزهاى جغرافيايى، نژادى، عقيدتى، حزبى و امثال آن استفاده كنند و اقتدار خدادادى بيش از يك ميليارد مسلمان و دهها كشور اسلامى را يادآورى كنند و با اين همه ثروت مادّى و معنوى و با ميراث عظيمى از فرهنگ و تمدن و دين و اخلاق، قدرت پوشالى و زوال پذير غرب را آشكار سازند. 2 حج فرصت طرح اين حقايق و حقايق فراوانى از اين قبيل است 3، علما در برابر اختلافافكنى مذهبى و دميدن روح اميد به جوانان مسئوليت دارند و زمامداران در مردمدارى و اتكا به آنان و تقويت همبستگى ميان خود وظيفه دارند. اين وضعيت، قدرت حقيقى توليد مىكند. 4 بازشناسى وظيفه حجاج، بهخصوص علما و خطباى