186جهت جامعه سازى و پويايى آن مىباشد. عقايد و مناسك مشترك دينى، نقش مؤثرى در آن دارند و از ميان شعائر دينى، حج منافع فردى- اجتماعى و دنيوى- اخروى فراوانى دارد. مواقف، نمادها و مناسك حج از عناصر مهم همگرايى هستند. مواقف، نقش محورى در تشكيل و بقاى جامعه اسلامى دارند. اين نوشتار، مسئله را در پيامهاى مقام معظم رهبرى به حجاج و سخنرانىهاى معظم له در جمع كارگزاران حج از سال 1368 تا 1391 بررسى مىكند. يافتههاى تحقيق نشان مىدهد كه رهبر انقلاب نقشى بنيادين براى حج در امتسازى از طريق اعتماد سازى، ايجاد شبكه روابط عاطفى، اجتماعى و سياسى و آگاهىبخشى قائل است و آن را ميدان ظهور قدرت اجتماعى جوامع اسلامى مىداند. اين مؤلفهها، سرمايهاى فراهم مىآورد كه در دهههاى اخير با عنوان سرمايه اجتماعى شهرت يافته است. روش تحقيق، اسنادى و كتابخانهاى است.
كليد واژهها: حج، اعتماد، همبستگى اجتماعى، روابط اجتماعى، آگاهى، سرمايه اجتماعى، آيتالله خامنهاى.
مقدمه
سرمايه اجتماعى مفهوم جديدى است كه در دهههاى اخير وارد علوم اجتماعى شده است و نقش اساسى در ساماندهى روابط اجتماعى دارد و فقدان آن بههم ريختگىها و نابسامانىهاى اجتماعى و سياسى را نشان مىدهد. گوهر سرمايه اجتماعى را، اعتماد تعميم يافته اجتماعى و روابط اجتماعى تشكيل مىدهد. اعتماد و روابط اجتماعى، همبستگى تنگاتنگى دارد. تار و پود آن دو، آگاهى است. سرمايه اجتماعى، در فرايند ارتباطات مبتنى بر اعتماد مردم به يكديگر حاصل مىشود و اين به شرطى است كه بدانند آنها قابل اعتماد هستند و عوامل واگرايى، موضوعيت ندارند و سرمايه اجتماعى دواى درد جوامع و هسته قدرت اجتماعى است. اين تحقيق، حج را از منظر سرمايه اجتماعى و قدرت در انديشه مقام معظم رهبرى بررسى مىكند. جوامع اسلامى به لحاظ اعتقادى و ايدئولوژيكى، منافع و مضرات مشتركى دارند. تأمين منافع و دفع مضرات