153سفر روحانى حج، آغاز يك صيرورت جديد و با مسئوليتهاى بيشتر براى خود فرد و ديگران است. سعى در فردى كردن آداب و عبادات و تهى كردن از معناى راستينش، نگرش تبليغى انفعالى است كه جهان اسلام را نشانه گرفته است. در سالهاى اخير جهان اسلام به جهت مشكلات درونى و فشارهاى روزافزون كنشگران معاند، مورد مظلوميت و بدنامى قرار گرفته است كه به بازانديشى و بازسازى در تمام سطوح رفتارى نياز دارد. نگرش اصولى و راستين اسلامى مىتواند امور دنيوى و اخروى بشر را در جهت صلاح و رستگارى سامان دهد و اين جهان و انسانهاى فرو غلطيده در گرفتارىها و مشكلات گوناگون را آرامش بخشد، به شرطى كه زمينهها و نيازهاى آن به درستى و هدفمندانه درك و محقق شود.
حج هم يكى از اين برنامهها است. به بيانى حج مىتواند روح توحيد را در دلها زنده كند، تكه پارههاى امت بزرگ اسلامى را به هم وصل كند، عظمت مسلمين را به آنان برگرداند و آنان را از حقارت و احساس ذلتى كه بر ايشان تحميل كردهاند، نجات دهد. 1
منشور تربيتى و عبادى حج، ابعاد مختلفى دارد و انجام راستين اين فريضه بهمثابه سرمايه معنوى و يك سازوكار فرهنگى، در مرحله اول براى مسلمانان مىتواند ثمرات مختلف تربيتى و تكامل فردى، جمعى و حتى جهانى هم به ارمغان آورد. اين روش، بيشتر از هر چيز، خوارى و زبونىهاى انباشتشده در جهان اسلام را مىزدايد. باعث تأسف است كه جهان اسلام بهطور مبنايى در سدههاى اخير نتوانسته است آن چنانكه شايسته است در روابط و سياست بينالمللى نقشى داشته باشد.
تكوين نظريهها و ابعاد عملى روابط بينالملل بسيار محدود و خاص (غربمحور) تعريف شده است. متفكران و نظريهپردازان غربى بر اساس تجارب و ملاحظات خود به تقسيمبندى و طبقهبندى يافتهها و مطالعات خود پرداخته و براى كل ملتها اسلوب فكرى ساختهاند. در حالىكه، ملتها و دولتهاى متنوع غيرغربى هم از آسيا، آفريقا و