110 را شهر علم و على(ع) را دروازۀ آن خواند و فرمود: «طالب علم بايد از دروازۀ آن عبور كند». آن حضرت، در علوم گوناگونى مانند قرآن، تفسير، حديث، فقه، صرف و نحو، فصاحت و بلاغت، طبّ، شعر و طريقت، سرآمد و مرجع عصر خويش بود و در جمع مردم كوفه فرمود: «پيش از آن‌كه مرا از دست بدهيد از من بپرسيد؛ زيرا من راه‌هاى آسمان را بهتر از راه‌هاى زمين مى‌شناسم». ¹

حضرت على(ع) در غدير خم، خليفه و جانشين رسول خدا(ص)معرّفى شد، ولى مردم پس از رحلت آن بزرگوار، به ايشان بى‌مهرى كردند و او را از صحنۀ سياست كنار گذاردند؛ با اين همه، وى از هر گونه كمك فكرى، دينى و سياسى به خلفا دريغ نورزيد و همواره در امورى كه به مصلحت امّت اسلامى بود، به يارى آنان شتافت. با مرگ خليفۀ سوم، مردم يكپارچه به سوى آن حضرت هجوم آورده و در روز سه‌شنبه 23 يا جمعه 25 ذى‌حجّه سال 35 ق با وى بيعت كردند. ايشان پس از چهار سال و نه ماه خلافت، سرانجام در سحرگاه 19 رمضان سال 40 ق درحالى‌كه در مسجد كوفه مشغول خواندن نماز بود، به دست ابن‌ملجم مرادى مجروح شد و در 21 رمضان، در 63 سالگى به شهادت رسيد. امام حسن مجتبى(ع) بر پيكر مطهّر حضرتش نماز گزارد و ايشان را در نجف‌اشرف به خاك سپرد. ²

2. كارگزاران

حضرت على(ع) پس از بركنارى اغلب كارگزاران و فرمانداران عثمان، عدّه‌اى از اصحاب رسول خدا(ص)و ياران نزديك خود را بر امور حكومتى گماشت؛ از