258«از آنجا كه خداوند متعال، قلب بنده‌اش را خانه‌اى كريم و حرمى عظيم قرار داده و فرمود كه: «آن قلب خدا را فرا گيرد، درحالى‌كه آسمان و زمين نتوانند او را فراگيرند»، پس قطعاً قلب مؤمن از كعبه، اشرف و برتر است. در ميان طواف‌كنندگان، كسى هم هست كه آن را نمى‌داند، لذا به گرد آن خانه با دلى غافل و بى‌خبر مى‌گردد. پس به پاس خداى، بر همۀ مردم است كه دل‌هايشان را مانند «بيت» قرار دهند و بخواهند كه حق تعالى در آن ساكن باشد، چنان‌كه فرمود: «

اطْلُبُوني فِي قُلُوبِ الْعارِفين »؛ «مرا در دل‌هاى عارفانم طلب كنيد». ¹

خواجه عبدالله انصارى مى‌نويسد:

كعبۀ گِل، ساخته ابراهيم خليل است و كعبه دل، پرداخته ربّ جليل. آن كعبه، منظور نظر مؤمنان است و اين كعبه، نظرگاه خداوند رحمان. آن، كعبۀ حجاز است و اين، كعبه راز. آن، كعبۀ اصناف خلايق است و اين، كعبۀ عطاى حضرت خالق است. آنجا چاه زمزم است و اينجا آه دمادم است. آنجا مروه و عرفات است و اينجا محل نور ذات است. حضرت محمد مصطفى(ص) آن كعبه را از بتان پاك كرد، تو نيز اين كعبه را از بت‌هاى هوى و هوس، پاك گردان. ²

اى قوم به حج رفته كجاييد كجاييد
معشوق، همين جاست بياييد بياييد

معشوقِ تو همسايه و ديوار به ديوار
در باديه سرگشته شما در چه هواييد

گر صورت بى‌صورت معشوق ببينيد
هم خواجه و هم خانه و هم كعبه شماييد

ده‌بار از آن راه بدان خانه برفتيد
يك بار ازين خانه برين بام برآييد

آن خانه لطيف است نشان‌هاش بپرسيد
از خواجۀ آن خانه نشانى بنماييد