175پاسخ: اين نقد را به صحيح بخارى 1 ارجاع مىدهيم. در آنجا در باب «كتابة العلم» بخارى روايتى را از ابن عباس نقل مىكند. مضمون روايت آن است كه پيامبر (ص) در بستر بيمارى بود و اصحاب در اطراف ايشان جمع شده بودند. پيامبر (ص) فرمود: «براى من كاغذ و جوهرى بياوريد تا برايتان چيزى بنويسم كه پس از من گمراه نشويد». در مورد ادامۀ حديث، دو نقل وجود دارد. نقل مؤدبانه آن، در صحيح بخارى آمده و نقل كمى نامناسبتر از آن، در طبقات ابن سعد و منابع ديگرى از اهلسنت آمده است.
نقل مؤدبانۀ روايت چنين است: خليفه دوم گفت: بيمارى او (پيامبر) شدت يافته، «لَقَدْ غَلبَ عَلَيهِ الْوَجَع» يعنى اين سخن، عاقلانه نيست؛ بلكه از سر ناخوشى است. به عبارت ديگر، تصميم و درخواست پيامبر (ص) مبتنى بر عقل و منطق نيست. شايد اين ترجمه از بار بىاحترامى اين سخن كاسته باشد؛ اصل سخن بسيار غير مؤدبانه است. همين اظهارنظر موجب اختلاف اصحاب شد. برخى گفتند بياوريد و برخى گفتند نياوريد. پيامبر (ص) با ناراحتى فرمود:
«قُومُوا عَنّي»؛ «از نزد من برخيزيد». صحابه از خانۀ پيامبر (ص) بيرون آمدند. ابن عباس مىگويد كه از آنجا اختلاف پديد آمد و آن روز، مصيبت پنجشنبه نام گرفت. البته اشاره نكرده كه اختلاف در چه چيزى پديد آمد. ولى گفته است كه اختلاف از آن روز شكل گرفت.
علاوه بر اين نقل تاريخى، بايد شرايط اجتماعى زمان پيامبر (ص) را در نظر گرفت. اينكه پيامبر (ص) بخواهد، برخى مطالب را بهعنوان سند بگذارد