143
-قرينه كلامى يا لفظى
عبارتى كه از خطبه پيامبر (ص) نقل شده، مقدمه فهم مقصود و معناى حديث است. پيامبر (ص) فرمود: «نزديك است كه من فرشته پروردگار را اجابت كنم و به سوى خداوند سفر نمايم». (نقل نسائى) سپس جملاتى در خصوص برخى احكام بازگو كرد و در ادامه جملههايى مشترك با حديث ثقلين فرمود: «من در ميان شما دو امر ارجمند را به وديعت مىگذارم». در ادامه فرمود:
«ألستم تَعلَمونَ أنّي أولى بالموُمنينَ مِن انْفُسِهِم»؛ «آيا نمىدانيد كه من به مؤمنان از خود آنها سزاوارترم؟» (نقل ابن ماجه و ابن حنبل). اين دو جمله، نزديكترين بخش به جملۀ محورى حديث غدير است. سپس فرمود:
«مَن كُنتُ مولاهْ فَهذا عَليٌ مُولاهْ». در نقلى كه ترمذى در سنن خود آورده است، پيامبر (ص) سپس افزود:
«أللّهُمَ والِ مَنْ والاه وَ عادِ مَنْ عاداه و انصُرْ مَنْ نَصَرَه و أخْذُلْ مَنْ خَذَله».
موارد ذكر شده، همگى قرائن كلامى است. جملههاى پيشين، يعنى «رحلتم نزديك است، «به مؤمنان سزاوارترم» و عبارت دعايى «خدايا هر كه او را يارى كند يارى كن و هر كه او را ترك يارى كرد، ترك يارى نما»، قرائنى است بر مفهومى كه از جملۀ محورى حديث غدير برداشت مىشود كه همان ولايت و رهبرى و هدايت است نه دوستى و محبت كه برخى از حديث برداشت كردهاند.
برداشت معناى دوستى از واژۀ ولايت در حديث غدير، با هيچيك از قرائن پيشگفته سازگارى ندارد. براى يافتن متن دقيق حديث غدير، مىتوان به منابع مختلف اهلسنت از جمله كتاب مستدرك صحيحين