106و بدانيد كه هر فايدهاى به دست مىآوريد، خمس آن براى خدا و پيامبر و براى خويشاوندان او و يتيمان و بينوايان و در راهماندگان از بستگان اوست. پس، آن را به اهلش بپردازيد، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود فرستاديم، ايمان داريد.
در تفسير اين آيه، بايد به نكتههاى زير توجه كرد:
- واژه غنيمت به هر نوع فايدهاى كه به دست مىآيد، اطلاق مىشود و يكى از مصاديق آن، غنيمت جنگى است. بنابراين، ظهور آيه در مطلق غنيمت است - اعم از غنايم جنگى و ساير درآمدها - و عدول از ظاهر، دليل مىخواهد كه در اينجا وجود ندارد.
- سياق و نيز شأن نزول آيه، در مورد غنايم جنگى است. در نتيجه، بين ظهور و سياق تعارض وجود دارد. از سويى، همه مفسران در تعارض بين ظاهر و سياق، ظاهر را مقدم مىدارند. بنابراين، در اينجا نيز ظاهر و به عبارتى، دلالت آيه بر تمامى درآمدها و فايدهها، مقدم است.
- اگر بنا بود كه آيه منحصر به غنايم جنگى باشد، بايد خداوند اين گونه مىفرمود: «و اعلموا أن ما غنمتم في الحرب ...»؛ چراكه بىترديد، غنيمت، منحصر به آنچه در جنگ به دست مىآيد، نيست. براى نمونه، عرب به گوسفند مىگويد غنم؛ زيرا نوعى درآمد است. در قرآن نيز آمده: "مِنَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ" چنانكه راغب گفته است: «اصل غنيمت از غنم است».
و نيز غنيمت به معناى فايده، در زبان عربى بسيار به كار رفته است. اميرمؤمنان(ع) مىفرمايد:
«اغْتَنَمَ الْمَهَلَ» 1؛ «از فرصتها بهره ببرد». بنابراين، موارد خمس بر اساس آيه قرآن، به غنيمتهاى جنگى اختصاص ندارد.
3. در روايتهايى از اهل سنت، خمس براى ساير درآمدها نيز ثابت شده است. در اينجا، به چند روايت بسنده مىشود: