81شرقى كوفه را دربرگرفته بودند. 1 به اين منطقه ممتد از شرق تا شمال، اصطلاحاً «سَوادُ الكوفه» گفته مىشد 2؛ زيرا به سبب فراوانى نخلستانها، بوستانها، باغها و كشتزارهاى اين منطقه، رنگ سبز اين منطقه از دور به شكل سياه به نظر مىآمد. البته بايد يادآور شد كه اصطلاح «سواد الكوفه» با «سواد العراق» بسيار متفاوت است؛ زيرا دومى محدوده بسيار وسيعى را كه كوفه و بصره جزئى از آن بود، شامل مىشد، چنانكه در بعضى از كتابها طول آن از موصل تا عَبّادان و عرض آن از عُذَيب در اطراف كوفه تا حُلوان كه مساحت 160 فرسخ را شامل مىشد، تعيين شده است. 3 احنف بن قيس بصرى يكى از ياران حضرت على(عليه السلام)، كه در زمان مورد بحث ما مىزيسته است، هنگام ذكر فضايل كوفه از باغهاى در همپيچيده شده نام مىبرد. 4
در ديرهاى اطراف كوفه كه محل عبادت و زندگى راهبان مسيحى بود، باغهاى فراوانى وجود داشت كه بعضى اوقات ميوههاى آنها به كوفه صادر مىشد. همچنين گفته شده كه بوستانهايى براى پرورش انواع گلها در اين ديرها ايجاد شده بود. 5
گفتنى است كه كثرت و فراوانى باغهاى كوفه به قدرى بود كه در زمان حكومت مغيرة بن شعبه بر كوفه (41 - 50ه.ق)، مقدار محصولات كوفه از باغهاى كوفه به مراتب بيشتر از غلات كوفهبود. 6 آبيارى همه باغها به وسيله نهرها و جوىهاى منشعب شده از فرات صورت مىگرفت.
اما با اين اوصاف، تاريخ به جز يك مورد، آن هم «بوستان زائده ثقفى» نام ديگر باغهاى كوفه را در خود ضبط نكرده است. بوستان زائده، متعلق به زائدة بن قدامة ثقفى از قبيله ثَقيف بود كه در محدوده سهم اين قبيله و در منتهى اليه شمال شرقى