59الف) بسيارى از اين نهرها در محدوده جغرافيايى كوفه واقع نشده‌اند.

ب) زمان احداث بعضى از اين نهرها مربوط به زمان مورد بحث ما نيست.

در اينجا به برخى از نهرهايى كه به عنوان نهرهاى كوفه دانسته شده است، مى‌پردازيم ¹:

الف) نهر عَلْقَمَه (نهر عَلْقَمى )

نهر فرات هنگام عبور از شهرهاى هيت و أنْبار در شمال كوفه (نقشه شماره 5) به چند شاخه فرعى تقسيم مى‌شود ² كه شاخه‌اى از آن، از كنار كوفه عبور مى‌كند. به اين شاخه، نهر عَلْقَمى مى‌گويند. ³ بنابراين، نهر علقمه همان فرات كوفه است كه از فرات اصلى منشعب شده است و نهرى منشعب از فرات كوفه نيست. ⁴ به نظر مى‌رسد نهر علقمه‌اى كه در حوادث كربلا از آن ياد شده، نيز همين نهر فرات منشعب از فرات اصلى است كه از كنار سرزمين كربلا عبور مى‌كرده است نه اينكه كانالى منشعب از آن بوده است.

ب) نهر سُورا

شاخه ديگر فرات اصلى است كه از شهر سورا در شمال كوفه عبور كرده و به نهر سورا معروف بوده و بزرگ‌ترين نهر فرات به شمار مى‌آمده است. ⁵ بنابراين، اين نهر مربوط به كوفه نيست.

ج) نهر نيل

اين نهر، اولاً: خارج از كوفه بوده و ثانياً: در زمان حجاج بن يوسف ثقفى حفر شده‌است. ⁶ اين نهر در شرق كوفه قرار داشته است. (نقشه شماره 6)