38
و) جمعيت
در مورد جمعيت كوفه طى مقاطع مختلف از سال 17 - 61ه.ق منابع تاريخى اختلافنظرهايى دارند. در اينجا مرورى اجمالى بر جمعيت كوفه در مقطع مورد بحث خواهيم داشت، ضمن اينكه به اختلافات منابع نيز اشاره خواهيم كرد.
يعقوبى جمعيت اوليه كوفه را ده هزار جنگجو ذكر مىكند 1 كه اگر به اين رقم تعداد نفرات خانوادههاى آنان را كه همراه آنان بودهاند، اضافه نماييم، رقمى حدود سى هزار به دست مىآيد. علاوه بر اين، حدود چهار هزار ايرانى به همراه فرماندهشان كه دِيلَم نام داشت، قبل از فتح مدائن در سال 16ه.ق به لشكر اسلام پيوستند و پس از بنيان كوفه، در آن ساكن شدند. 2 پس تا اينجا رقم 34 هزار به دست مىآيد.
روايتى كه در مقابل اين قول قرار دارد، روايت مربوط به ساختن مسجد جامع كوفه است كه در آن زمان سعد بن ابىوقاص مأمور ساختن مسجدى شد كه بتواند تمام جمعيت جنگجويان كوفه را در خود جاى دهد. مسجدى كه سعد طبق اين دستور بنا نمود، گنجايش چهل هزار نفر داشت. 3حال اگر تعداد نفرات خانوادههاى اين چهل هزار نفر را شصت هزار نفر فرض نماييم به جمعيتى حدود صدهزار نفر دست پيدا مىكنيم. اين روايت با نقل قول طبرى از عمر بن خطاب در سال 22ه.ق تأييد مىشود كه هنگام گلايه از اعتراض كوفيان به امراى خود مىگويد: «چه مصيبتى بالاتر از صدهزارى كه نه آنها از امرايشان راضىاند ونه امرايشان از آنها». 4
البته در كلام عمر، مقصود از صد هزار ذكر نشده و به نظر مىرسد كه مقصود از آن، نفر باشد نه جنگجو؛ يعنى صد هزار نفر، اعم از جنگجو و غير آن. اما