33خود آگاه نمودند. سعد نيز با لشكريان خود به آنسو روان شد و پس از تهيه نقشه شهرى جامع، به همراه لشكريان اقدام به ساختن آن كرد. 1
3. مباحث جغرافيايى
قبل از شروع اين مباحث، خاطرنشان مىشود كه در اكثر قريب به اتفاق مباحث اين نوشتار، محدوده زمانى مورد نظر از سال 17 تا آغاز سال 61ه.ق مىباشد، گرچه در بعضى موارد براى استفاده بهتر از قراين، ناگزير از اين محدوده نيز فراتر رفتهايم.
الف) طول و عرض جغرافيايى و ارتفاع
در نجوم قديم كه جزاير خالدات در اقيانوس آرام مقياس سنجش طول جغرافيايى بود، طول اين شهر 69/5 درجه و عرض آن، يعنى فاصله آن تا خط استوا 31 درجه تعيين شده است. عرض 61 درجه نيز براى آن گفته شده است. 2
ارتفاع آن از سطح دريا حدود 22 متر و ارتفاع عمودى آن از سطح رودخانه فرات كه در شرق آن قرار دارد حدود 5-6 متر مىباشد. البته اين ارتفاع در شرق، غرب و مركز كوفه متفاوت است. بدين ترتيب كه ارتفاع در شرق كوفه كه به فرات نزديكتر مىباشد، پايينترين آن 5 متر و در غرب آن كه از رودخانه دورتر است ارتفاع تا 36 متر مىرسد. 3
ب) مساحت
مساحت كوفه بهطور دقيق در تاريخ ثبت نشده است. با اين حال، بعضى نويسندگان معاصر، قطر اين شهر را در ابتداى تأسيس، حدود دو كيلومتر تخمين زدهاند كه با توجه به ميزان فراوان مهاجرت، اين مقدار به سرعت رو به افزايش بوده است. 4