151به هر حال، آنچه از منابع تاريخى بر مى‌آيد اين است كه قصر در زمان سعد، بيش از يك واحد مسكونى - ادارى نبوده است، حال آنكه در زمان زياد به يك مجتمع تبديل شد. ¹

دو - قصر در زمان زياد

مطالبى كه مى‌توان از منابع تاريخى در باره قصر زياد استفاده كرد، عبارت است از:

1. ديوارهاى قصر بسيار بلند بوده است، چنان‌كه در جريان حوادث سال 66ه.ق و در بيان قيام مختار عليه عبدالله بن مطيع، فرماندار كوفه از طرف ابن زبير، چنين آمده است كه طرفداران مختار با نردبان‌هاى طنابى (طِبال) از ديوارهاى قصر بالا رفتند. ²

2. قصر دست‌كم سه در داشته است:

الف) درِ اصلى قصر كه در سمت غرب آن در كنار «رحبة على(عليه السلام)» قرار داشته و اين همان درى است كه در زمان مسلم بن عقيل محاصره‌كنندگان قصر آن را احاطه كرده بودند. ³

ب) درى كه در شمال قصر قرار داشته و قصر را به مسجد متصل مى‌كرده كه همان «باب‌السُدّه» مسجد است. «ابن زياد» از اين در بعد از خاموش شدن شعله قيام مسلم از آن استفاده كرده، وارد مسجد شد. ⁴

ج) درى مخفى يا غير معمول كه جز در مواقع خاص و اضطرارى از آن استفاده نمى‌شد. از اين در با عنوان درى كه كنار «دار الروميين» قرار دارد، نام برده شده است.

گفته شده است هنگامى كه عبيدالله بن زياد در سال 60ه.ق به وسيله مسلم و اطرافيانش در قصر محاصره شد، اشراف كوفه را از اين در بيرون مى‌فرستاد تا مردم