127
سوم - مسجد در زمان زياد بن ابيه
بازسازى و گسترش مسجد كوفه به امراى ديگرى مانند مغيرة بن شعبه 1 كه از سالهاى 43 - 50ه.ق والى كوفه بود و نيز عبيدالله پسر زياد نسبت داده شده است. 2 اما مشهور آن است كه عمده تغييرات به وسيله زياد در فاصله سالهاى 50- 53ه.ق ايجاد شد. اين بازسازى مسجد براى زياد، هزينه هنگفتى دربر داشت به گونهاى كه از قول او نقل شده است كه در پاى هر ستون هجده هزار درهم خرج نمود. 3 (نقشههاى شماره 11 و 12)
معمارهاى اين مسجد دو نفر معمار از زمان جاهليت ذكر شدهاند كه طاقبندى و ستونبندى را مانند بناهاى رفيع ساسانى انجام مىدادند. 4
در اينجا ابتدا با توجه به منابع تاريخى به تغييراتى كه زياد در مسجد ايجاد كرده بود، پرداخته مىشود و در بخش بعد گزارش باستانشناسىهاى اخير ذكر خواهد شد.
تغييراتى كه زياد بنا به نوشته منابع تاريخى در مسجد ايجاد كرد، از قرار ذيل است:
- مساحت مسجد را حدود 50 افزايش داد، زيرا مسجدى كه تا قبل از زياد گنجايش جمعيت چهل هزار نفرى را داشت، در زمان او وسعت آن به اندازه گنجايش شصت هزار نفر جمعيت رسيد. 5
از آنجا كه جنوب مسجد متصل به دارالاماره و گسترش از دو طرف شرق و غرب صورت نگرفته است، نتيجه مىگيريم كه اين گسترش در طرف شمال مسجد، يعنى روبهروى قبله بوده است. 6 (نقشهشماره 9)