337

پنج - تأثيرگذارى شگفت‌آميز ابن‌سبأ

يكى از تاريك‌ترين تقطه‌هاى زندگى شخصيت موهوم ابن‌سبأ، تأثيرگذارى عجيب و سريع او برگروهى از اصحاب و مسلمانان است. ¹ چگونه او سريع و گسترده به افكارو انديشه‌هايش جامه عمل پوشاند و به‌منويات خويش نايل‌آمد؟ او كه به‌گفته طبرى در زمان عثمان به‌اسلام گرويد ²، چطور شد كه از همه اصحاب پيشى گرفت و به‌شهرهاى مختلف و مهم آن روز براى تحريك مردم، عليه عثمان مسافرت كرد؟ ³ آيا اعتماد مسلمانان بر او و نفوذ كلام وى از اعتماد نفوذ كلام اباذر، عمار و سلمان و حتى على(ع) بيشتر بود؟ و اينكه مسلمانان فريب او را خورده باشند و به‌نيرنگ و دسيسه‌هاى او، باورانه دل بسته باشند، توهين و تحقير مسلمانان نيست؟؛ چگونه جاسوسان و عمّال عثمان‌بن‌عفان دسيسه‌هاى وى را هرچند كه زيركانه صورت گرفته باشد، به‌مركز خلافت گزارش ندادند؛ تا وقتى‌كه زمنيه‌هاى شورش‌ها فراهم شد، عثمان عده‌اى از جمله عماربن‌ياسر را براى بررسى اوضاع به‌شهرها فرستاد ⁴.

از آن گذشته بر پايه گزارش طبرى، وى بيشترين تأثير را روى اباذرغفارى صحابى گرامى رسول‌الله(ص) گذاشت ⁵، و در اوّلين ملاقاتش به‌اباذرگفت: « يا أباذر! ألا تعجب إلى معاوية، يقول: «ألمالُ مال‌الله! ألا انّ كلَّ شيءٍ لِله كأنّه يريد أن يحتجنه [يحتجبه] دون المسلمين و يمحو اسم المسلمين... » اباذر نه تنها نزد معاويه آمد و اعتراض خود را به‌وى رساند، كه فقرا را عليه اغنيا ⁶شوراند، ⁷؛ اوّلا ً: چگونه ممكن است اباذر كه دست‌پرورده رسول‌خدا(ص) و