425 سؤال: اكنون كه ابليس اولين گناه‌كار است لازم مى‌آيد كه در عصيان با قابيل سيان ¹ شود.

جواب: بلى چنين است، قابيل اولين عاصى و گناه‌كار بنى‌بشر و شيطان نخستين آثم و مخطى جن است، به همين لحاظ است كه ايزد پاك فرمودند إِلاّٰ إِبْلِيسَ كٰانَ مِنَ الْجِنِّ . ²

سؤال: حضرت خلاق كائنات فرموده‌اند كه اگر ابليس بخواهد كسى را كافر نمايد و بگويد كه كافر شو آن كس در مقابل بگويد كه إِنِّي أَخٰافُ اللّٰهَ رَبَّ الْعٰالَمِينَ ³ آيا اين جواب توحيد باطنى او را افهام و اعلام مى‌كند يا خير؟

جواب: خير به‌توحيد او دلالت نمى‌نمايد، زيرا كسى‌كه شرك را ظاهر ساخته است خود اوست، بر فرض كه آن شخص در آن هنگام توحيد كرده باشد چون بعد از كمى مطلقاً ارتداد خواهد كرد، لهذا كافر بودن او مقرّر است.

سؤال: كفرى كه ابليس انسان را امر به آن مى‌كند شرك نيست، زيرا كفر آن است كه شخص غير از اله حقيقى يك خداى ديگر معين كند و شرك آن است كه شخص معتقد آن باشد كه حضرت احديت يك مثل و نظيرى دارد به اين تقدير ابليس چگونه مى‌تواند شرك كند و يا آنكه شخص را به‌شرك بازدارد؟

جواب: چنان‌كه لقمان به پسر خود گفته است در اينجا مقصود از كفر همان شرك است. حق‌تعالى و تقدس ذٰلِكَ جَزٰاءُ الظّٰالِمِينَ ⁴ فرمودند كه در اين مقام مقصود از ظالمين مشركين است. و همچنين إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ⁵، وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمٰانَهُمْ بِظُلْمٍ . ⁶