133دوزخ و ثواب و عقاب، تأكيد بر رستاخيز و حيات اخروى و آنگاه احتجاج و دليل آوردن بر حقانيت آنها با آسانترين روش و نزديكترين شكل به فطرت انسان، به دور از تكلف و پيچيدگى، همه و همه از مطالب والاى قرآن است.
قرآن، مجموعهاى كامل و فراگير است: شامل تمام حدود و مرزها، اصول دعوت اسلامى، تثبيت سياستهاى كلى و نقطه نظرها و اهداف متعالى آن. در اين باره مىتوان به اين امور اشاره كرد: تأكيد بر آيات و نشانههاى بارز خداوند متعال و نعمتهاى بىشمار او، رحمت و نيك رفتارىاش در حق بندگان در لحظه لحظۀ زندگى، بيان برنامههاى اعتقادى، واجبات و محرمات، آداب و سنتها، رفتارهاى اجتماعى، مكارم اخلاق و صفات و افعال پسنديده، پند و اندرز و بيم دادن و متنبه كردن با امثال و عبرتها، وعدهدادن به ثواب و عقاب خداى متعال در دنيا و آخرت، سختگيرى بر دشمنان و معاندان و ترساندنشان به عذابى دردناك در روز حسابرسى و...
تمام اين موارد با تأكيد و تأييد آنها به طور مكرر به شيوههاى گوناگون همراه است، كه با كاملترين، عالىترين، زيباترين و باشكوهترين صورت بيان شدهاند؛ آنسان كه نشان از تعالى و عظمتِ شأن گويندۀ آن سخنان و كلمات و بىنيازى او از ماسواى خود دارد.
بدون ترديد وجود تمام اين تعاليم ارزشمند و والا در جامعۀ آن روز عرب و محيطى كه رسول خدا(ص) در آن مىزيست، بسيار عجيب و باورنكردنى است. علاوه بر اين، تصور اينكه آن حضرت، اين تعاليم را بدون راهنما و معلم از پيش خود آورده باشد، امرى است غيرممكن. نيز گفتيم كه پيامبر(ص) براى آموختن اين مطالب، نزد كسى رفتوآمد نمىكرده و هرگز چنين كسى را نمىشناخته است. پس به ناچار بايد اقرار كنيم قرآن را خداى تعالى به پيامبرش تعليم داد. آرى، خدايى كه به حقيقت هر چيزى آگاهى دارد و بر آن محيط است. تعاليم خويش را بر آن حضرت نازل كرد و سپس او را يارى نمود تا قرآن، دليل دعوت و شاهد بر رسالت و معجزۀ نبوت ايشان باشد.