103
آموزش در مكه مكرمه
خداوند در نخستين آيهاى كه در غار حرا به پيامبرش نازل كرد، انسان را به دانش و يادگيرى فراخواند و فرمود: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ؛ «بخوان به نام پروردگارت كه (جهان را) آفريد». (علق: 1)
نخستين مدرسه اسلامى نيز در «دارالارقم بن ابى ارقم» تشكيل شد. آموزگار اين مدرسه سرور كائنات، حضرت محمد(ص) بود. پس از فتح مكه، رسولخدا(ص) معاذ بن جبل و ابوموسى اشعرى را جانشين خود كرد تا قرآن و آموزههاى دين را به مردم بياموزند. در دوره خلفاى راشد نيز عبدالله بن عباس در مسجدالحرام مىنشست تا به مردم آموزش دهد. حلقههاى علمى، خاستگاه نسلى بزرگ از اهل علم و عمل بود. به اين ترتيب، دانشها فزونى و گسترش يافت و آثار اين پيشرفت در همه مناطق اسلامى آشكار شد.
در دورههاى گوناگون اسلامى، مسجدالحرام سرشار از حلقههاى علمى و دانشمندان بوده است. برخى از آنان، اهل مكه و اطراف آن و برخى ديگر كسانى بودند كه براى حج يا عمره، به اين مكان مىآمدند و در آن مدت زمانى اقامت مىكردند.
در دوران مملوكىها و عثمانىها، مكتبخانهها، كتابخانهها، خانههاى علم و مدارس وقفى در مكه گسترش يافت. اين مراكز بيشتر به كانونها و بنيادهاى تخصصى علمى شبيه بودند كه امروزه، دانشمندان را براى فتوادادن و تدريس تربيت مىكند. از مهمترين اين مدارس مىتوان به مدرسه «زنجاريه، شرابيه، منصوريه، سلطانيه، غياثيه، بنجاليه، مدرسه سلطان قايتباى، مدارس چهارگانه سليمانيه عثمانىها، مدرسه رشديه، خيريه و فخريه» اشاره كرد.