48مشخص در مناسبتهاى مختلف بهسوى آنها مىشتابند و اعمال و مناسك خاص خود را انجام مىدهند. اگرچه مراسم آنها با حج مسلمانان متفاوت است، ولى اجتماعى از انسانهاست كه با هدف و منظورى خاص در آن مكانها گرد هم مىآيند. وجود اين اجتماعات انسانى از پيروان اديان مختلف، تأييد آن است كه مناسك و مراسم مذهبى، جزئى تفكيكناپذير از اجتماعات انسانى است و براى آنها فوايدى دارد.
«در زمانهاى گذشته در جهان هفت معبد بزرگ و عمومى در چين، هند، بلخ، صنعا و در قسمتهاى شمالى و مركزى ايران فعلى وجود داشته است كه از همه قديمىتر كعبه است» 1 كه در همه آنها مراسم برگزار مىشده است. هماكنون نيز برخى از اديان در مكانهاى مقدس مراسم برگزار مىكنند؛ چنانكه اديان يهوديت و مسيحيت، بيتالمقدس و آثار و مشاهد پيرامون آن را مركز اصيل معنوى خود مىدانند. در «دايرةالمعارف اليهوديه» چنين آمده است:
حج بيتالمقدس كه از آن به نام زيارت ياد مىشد، در زمان فرا رسيدن سه عيد حصاد، فصح و مفلال انجام مىگرفت. حج بر تمامى يهوديان به استثناى كودكانى كه هنوز به سن بلوغ نرسيده بودند و زنان و